Książki

prawo

finansowe i podatkowe

Podatek dochodowy od osób prawnych - Komentarz 2011

Opis książki Podatek dochodowy od osób prawnych - Komentarz 2011:

Stan prawny aktualny na 2011 rok.

Wznowione wydanie klasycznego komentarza do ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, opracowanego przez sędziów NSA.

Zawiera szerokie komentarze do poszczególnych przepisów ustawy, z uwzględnieniem zmian, które mają obowiązywać od 2011 r., w tym zmiany będące wynikiem Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym, a także implementowania Dyrektyw Rady w sprawie wspólnego systemu opodatkowania mającego zastosowanie w przypadku:
• łączenia,
• podziałów,
• podziałów przez wydzielenie,
• wnoszenia aktywów i wymiany udziałów dotyczących spółek
• w sprawie wspólnego systemu opodatkowania stosowanego w przypadku spółek dominujących i spółek zależnych
• w sprawie wspólnego systemu opodatkowania stosowanego do odsetek oraz należności licencyjnych między powiązanymi spółkami różnych państw członkowskich


Nowy komentarz uwzględnia jak zwykle najnowsze orzecznictwo sądów administracyjnych, jak również orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości oraz interpretacje prawa podatkowego dokonywane przez Ministra Sprawiedliwości kształtujące praktykę podatkową.

Spis treści: Rozwiń >>

Od Wydawcy ..................................................................................................................................... XXIX
Wykaz skrótów ................................................................................................................................. XXXI
ROZDZIAà 1. Podmiot i przedmiot opodatkowania ....................................................... 3
Art. 1. Zakres podmiotowy ...................................................................................................................... 5
Art. 1a. Podatkowa grupa kapitaáowa ................................................................................................... 5
I. Uwagi ogólne ................................................................................................................................... 8
II. Podmioty podatku dochodowego od osób prawnych ....................................................................... 9
1. Osoby prawne .............................................................................................................................. 10
2. Spóáki kapitaáowe w organizacji .................................................................................................. 12
3. Europejska spóáka akcyjna ........................................................................................................... 14
4. KoĞcioáy i koĞcielne osoby prawne .............................................................................................. 16
5. Jednostki organizacyjne niemające osobowoĞci prawnej ............................................................. 17
III. Podatkowa grupa kapitaáowa ........................................................................................................... 26
1. Warunki utworzenia podatkowej grupy kapitaáowej .................................................................... 28
2. Obowiązki spóáki reprezentującej podatkową grupĊ kapitaáową ................................................. 30
3. Warunki utrzymania statusu podatkowej grupy kapitaáowej ....................................................... 30
4. Skutki utraty statusu podatnika przez podatkową grupĊ kapitaáową ............................................ 31
Art. 2. Wyáączenia przedmiotowe .......................................................................................................... 33
I. Zwolnienia przedmiotowe ............................................................................................................... 34
II. Przychody z dziaáalnoĞci rolniczej ................................................................................................... 36
1. Definicja gospodarstwa rolnego .................................................................................................. 39
2. Dziaáy specjalne produkcji rolnej ................................................................................................ 40
3. Rozmiary prowadzonej dziaáalnoĞci ............................................................................................ 42
III. Przychody z gospodarki leĞnej ......................................................................................................... 42
IV. Dochody wolne od podatku na podstawie art. 17 updop .................................................................. 43
V. Dopáaty bezpoĞrednie do gruntów rolnych, refundacje wywozowe ................................................. 44
VI. Przychody (dochody) osiągane przez armatorów eksploatujących morskie statki handlowe w Īegludze miĊdzynarodowej ................................................................................................................... 45
VII. Przychody z czynnoĞci niemogących byü przedmiotem umów prawnie skutecznych ..................... 46
Art. 3. Nieograniczony i ograniczony obowiązek podatkowy ............................................................... 50
I. Uwagi ogólne .................................................................................................................................. 50
II. Siedziba i zarząd .............................................................................................................................. 51 SPIS TREĝCI
VIII
III. Unikanie podwójnego opodatkowania ............................................................................................. 53
1. Przepisy wewnĊtrzne zapobiegające podwójnemu opodatkowaniu ............................................. 53
2. Umowy miĊdzynarodowe o unikaniu podwójnego opodatkowania ............................................. 53
3. Charakter prawny umów o unikaniu podwójnego opodatkowania .............................................. 54
4. Interpretacja umów o unikaniu podwójnego opodatkowania ....................................................... 56
IV. Umowy modelowe ........................................................................................................................... 57
1. Zakáad osoby prawnej .................................................................................................................. 58
2. Oddziaá osoby prawnej ................................................................................................................ 59
3. Ustalenie dochodu zakáadu i oddziaáu osoby prawnej ................................................................. 61
V. Stosunek umów o unikaniu podwójnego opodatkowania do prawa wspólnotowego – orzecznictwo
ETS .................................................................................................................................................. 63
VI. Implementacja dyrektyw dotyczących podatku dochodowego od osób prawnych .......................... 65
VII. Wykaz paĔstw-stron umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, wiąĪących Rzeczpospolitą
Polską .............................................................................................................................................. 66
Art. 4. PojĊcie terytorium ........................................................................................................................ 69
I. Uwagi ogólne ................................................................................................................................... 69
II. Terytorium paĔstwa ......................................................................................................................... 69
1. Obszar lądowy ............................................................................................................................. 70
2. Obszary morskie .......................................................................................................................... 70
3. Statki morskie .............................................................................................................................. 71
4. Wyáączna strefa ekonomiczna ..................................................................................................... 72
5. Obszar powietrzny ....................................................................................................................... 72
6. Statki powietrzne ......................................................................................................................... 73
III. Specjalne strefy ekonomiczne .......................................................................................................... 73
Art. 4a. Definicje ...................................................................................................................................... 76
Art. 4b. Samochód osobowy – dodatkowe badanie techniczne ............................................................ 78
I. Uwagi ogólne ................................................................................................................................... 79
II. Inwestycje ........................................................................................................................................ 79
III. Aktywa ............................................................................................................................................. 79
IV. PrzedsiĊbiorstwo .............................................................................................................................. 80
V. Zorganizowana czĊĞü przedsiĊbiorstwa ........................................................................................... 82
VI. Program restrukturyzacji i restrukturyzacja finansowa .................................................................... 83
VII. Definicja samochodu osobowego .................................................................................................... 84
VIII. Maáy podatnik .................................................................................................................................. 85
IX. Zagraniczny zakáad .......................................................................................................................... 87
X. Certyfikat rezydencji ........................................................................................................................ 87
XI. Ubezpieczyciel ................................................................................................................................. 88
XII. Spóáka niebĊdąca osobą prawną ...................................................................................................... 89
Art. 5. Przychody ze wspólnego Ĩródáa .................................................................................................. 90
I. Uwagi ogólne …………………………………………………………………...... .......................... 90
II. Przychody z udziaáów w spóákach cywilnych .................................................................................. 91
III. Przychody z udziaáów w spóákach osobowych ................................................................................ 92 SPIS TREĝCI
IX
IV. Opodatkowanie wspólników spóáek cywilnych i spóáek osobowych prawa handlowego ................ 96
V. Przychody ze wspólnej wáasnoĞci, wspólnego posiadania i uĪytkowania ........................................ 98
VI. Przychody ze wspólnego przedsiĊwziĊcia ...................................................................................... 99
Art. 6. Zwolnienia podmiotowe ............................................................................................................ 101
I. Zwolnienia podmiotowe  uwagi ogólne ....................................................................................... 104
II. Skarb PaĔstwa ................................................................................................................................ 106
III. Narodowy Bank Polski .................................................................................................................. 108
IV. Jednostki budĪetowe ...................................................................................................................... 108
V. PaĔstwowe fundusze celowe .......................................................................................................... 110
VI. Narodowy Fundusz Ochrony ĝrodowiska, wojewódzkie fundusze ochrony Ğrodowiska .............. 111
VII. PrzedsiĊbiorstwa miĊdzynarodowe ................................................................................................ 112
VIII. Jednostki samorządu terytorialnego ............................................................................................... 113
IX. Agencje rządowe ........................................................................................................................... 115
X. Fundusze inwestycyjne .................................................................................................................. 118
XI. Fundusze emerytalne ..................................................................................................................... 122
XII. Zakáad UbezpieczeĔ Spoáecznych .................................................................................................. 123
XIII. Podmiotowo-przedmiotowe zwolnienie gospodarstw pomocniczych do dnia 31 grudnia 2010 r. 124
Art. 7. Dochód i strata ........................................................................................................................... 125
I. Uwagi ogólne ................................................................................................................................. 127
II. Przedmiot opodatkowania .............................................................................................................. 127
III. Dochód podatkowy ........................................................................................................................ 129
IV. Wyáączenia z podstawy opodatkowania ........................................................................................ 131
V. Odliczanie strat .............................................................................................................................. 133
VI. Sukcesja podatkowa a odliczanie strat ........................................................................................... 137
VII. Rozliczanie strat w przypadku komercjalizacji i prywatyzacji ...................................................... 141
VIII. WysokoĞü odliczanej straty ............................................................................................................ 142
Art. 7a. Dochód (strata) w podatkowych grupach kapitaáowych ...................................................... 145
I. Ustalanie dochodu (straty) podatkowej grupy kapitaáowej ............................................................ 146
II. Rozliczanie strat przez miĊdzynarodowe podatkowe grupy kapitaáowe  w orzecznictwie ETS ...... 147
III. Skutki podatkowe utraty statusu podatnika .................................................................................... 148
Art. 8. Rok podatkowy .......................................................................................................................... 149
I. Rok podatkowy .............................................................................................................................. 150
II. Rok podatkowy dla podatników podejmujących po raz pierwszy dziaáalnoĞü ............................... 151
III. Zmiana roku podatkowego w trakcie prowadzenia dziaáalnoĞci .................................................... 153
IV. Zawiadomienie o zmianie roku podatkowego ................................................................................ 154
V. Rok podatkowy a zamkniĊcie ksiąg rachunkowych ....................................................................... 155
VI. Zmiana roku podatkowego a zmiana roku obrotowego ................................................................. 158
VII. Rok podatkowy dla spóáek tworzących podatkową grupĊ kapitaáową .......................................... 159 SPIS TREĝCI
X
Art. 9. Prowadzenie ewidencji rachunkowej ....................................................................................... 160
I. PojĊcie ewidencji rachunkowej ..................................................................................................... 161
II. Ewidencjonowanie przychodów osiąganych przez armatorów eksploatujących morskie statki handlowe w Īegludze miĊdzynarodowej ............................................................................................. 165
III. Znaczenie ewidencji rachunkowej przy ustalaniu podstawy opodatkowania ................................. 166
IV. Ustalenie dochodu (straty) w drodze oszacowania ........................................................................ 170
V. Oszacowanie dochodu osób zagranicznych ................................................................................... 173
VI. Definicja „dziaáalnoĞci hurtowej i detalicznej” .............................................................................. 175
Art. 9a. Dokumentacja transakcji z podmiotami powiązanymi ......................................................... 176
I. Uwagi ogólne ................................................................................................................................. 177
II. TreĞü szczególnej dokumentacji podatkowej ................................................................................. 180
III. Powstanie obowiązku sporządzenia szczególnej dokumentacji podatkowej .................................. 181
IV. Lista krajów i terytoriów stosujących szkodliwą konkurencjĊ podatkową .................................... 184
Art. 9b. RóĪnice kursowe ...................................................................................................................... 184
I. Wprowadzenie ............................................................................................................................... 185
II. Ustalanie przez podatników róĪnic kursowych wedáug zasad obowiązujących w rachunkowoĞci .... 187
Art. 10. Dochód z udziaáu w zyskach ................................................................................................... 192
I. Uwagi ogólne ................................................................................................................................. 194
II. Dochód z udziaáu w zyskach .......................................................................................................... 197
1. Dywidendy ................................................................................................................................ 197
2. Umorzenie udziaáów lub akcji ................................................................................................... 209
3. Likwidacja osoby prawnej ......................................................................................................... 216
4. PodwyĪszenie kapitaáu zakáadowego i funduszu udziaáowego .................................................. 219
5. àączenie lub podziaá spóáek ....................................................................................................... 230
5.1. Sposoby áączenia siĊ spóáek ............................................................................................... 230
5.2. MoĪliwoĞci podziaáu spóáek ............................................................................................... 234
5.3. Dochód (przychód) przy poáączeniu, podziale, przeksztaáceniu spóáek lub nabyciu udzia-
áów ..................................................................................................................................... 235
5.4. Zakres stosowania .............................................................................................................. 244
III. Przychody z dziaáalnoĞci rolniczej i innych Ĩródeá ........................................................................ 248
IV. Wyáączenia .................................................................................................................................... 249
Art. 11. Powiązania pomiĊdzy podatnikami. Oszacowanie dochodów .............................................. 251
I. Ratio legis przepisów o powiązaniach osobowych i kapitaáowych ................................................ 253
II. Powiązania pomiĊdzy „podmiotem krajowym” a „podmiotem zagranicznym” ............................ 256
III. Powiązania pomiĊdzy „podmiotami krajowymi” ........................................................................... 259
IV. Oszacowanie dochodów podmiotów powiązanych ........................................................................ 261
1. Metoda porównywalnej ceny niekontrolowanej ........................................................................ 263
2. Metoda ceny odprzedaĪy ........................................................................................................... 264
3. Metoda rozsądnej marĪy („koszt plus”) ..................................................................................... 265
4. Metody zysku transakcyjnego .................................................................................................... 266 SPIS TREĝCI
XI
5. Szczególne zasady dotyczące ustalania wartoĞci rynkowej dóbr niematerialnych i usáug ........ 266
6. Celowe potrącenie ..................................................................................................................... 268
V. Decyzje w sprawach ustalania cen transakcyjnych w Ordynacji podatkowej ................................ 270
VI. Transfer zysków w umowach o unikaniu podwójnego opodatkowania ......................................... 272
VII. Konwencja 90/436/EWG z dnia 23 lipca 1990 r. w sprawie eliminacji podwójnego opodatkowania
w związku z korektą zysków przedsiĊbiorstw powiązanych .......................................................... 275
ROZDZIAà 2. Przychody ......................................................................................................... 281
Art. 12. PojĊcie przychodu .................................................................................................................... 283
I. Wprowadzenie  definicja przychodu ............................................................................................ 291
II. Przychody ...................................................................................................................................... 292
1. Otrzymane pieniądze (pkt 1 ust. 1) ............................................................................................ 292
2. WartoĞci pieniĊĪne (pkt 1 ust. 1) ............................................................................................... 295
3. RóĪnice kursowe (pkt 1 ust. 1) .................................................................................................. 296
4. Przychody z tytuáu nieodpáatnie lub czĊĞciowo odpáatnie otrzymanych rzeczy, praw lub Ğwiad-
czeĔ (pkt 2 ust. 1) ...................................................................................................................... 306
5. WartoĞü otrzymanych nieodpáatnie lub czĊĞciowo odpáatnie rzeczy, praw lub ĞwiadczeĔ (ust. 5,
ust. 5a, ust. 6, ust. 6a) ................................................................................................................. 318
III. Przychody z tytuáu umorzenia lub przedawnienia zobowiązaĔ (pkt 3 ust. 1) ................................. 321
IV. Przychody z tytuáu zwróconych wierzytelnoĞci (pkt 4 ust. 1) ........................................................ 327
V. Przychody zindywidualizowanych grup podatników ..................................................................... 330
1. Uczestnicy funduszy inwestycyjnych (pkt 4a ust. 1) ............................................................... 330
2. Zarządcy przedsiĊbiorstw paĔstwowych (pkt 4b ust. 1) .......................................................... 333
3. Ubezpieczyciele (pkt 5 ust. 1) .................................................................................................. 334
4. ĝrodki z zakáadowego funduszu szkoleniowego (pkt 5b ust. 1) ............................................... 336
5. ĝrodki funduszu innowacyjnoĞci (pkt 5c ust. 1) ...................................................................... 337
6. Banki (pkt 6 ust. 1) .................................................................................................................. 337
VI. Przychody z tytuáu leasingu (pkt 4c ust. 1) .................................................................................... 338
VII. Przychody z odpisów aktualizujących (pkt 4e ust. 1) .................................................................... 340
VIII. ObniĪenie lub zwrot podatku VAT (pkt 4f i pkt 4g ust. 1) ............................................................ 343
IX. Przychody z udziaáów (akcji) ......................................................................................................... 345
1. Z udziaáów (akcji) objĊtych w zamian za wkáad niepieniĊĪny (pkt 7 ust. 1) ............................. 345
2. Wynagrodzenie otrzymane w wyniku umorzenia udziaáów (akcji) (pkt 8 ust. 1) ...................... 350
3. Przychody przy podziale spóáki (pkt 9 ust. 1) ............................................................................ 351
4. Przychody w związku ze zwrotem lub otrzymaniem poĪyczki waloryzowanej kursem waluty
obcej (pkt 10 ust. 1) ................................................................................................................... 352
X. Przychody z dziaáalnoĞci gospodarczej, przychody naleĪne .......................................................... 353
XI. Data powstania przychodu ............................................................................................................. 355
XII. Wyáączenia z przychodów ............................................................................................................. 359
XIII. Przelew wierzytelnoĞci (ust. 4b) .................................................................................................... 401
XIV. Odpáatne zbycie poĪyczonych papierów wartoĞciowych (krótka sprzedaĪ) (ust. 4c) ..................... 402
Art. 13. Uchylony ................................................................................................................................... 405
Art. 14. Przychód z odpáatnego zbycia skáadników majątkowych .................................................... 405SPIS TREĝCI
XII
I. Uwagi ogólne ................................................................................................................................. 406
II. Przedmiot opodatkowania .............................................................................................................. 407
III. WartoĞü przedmiotu sprzedaĪy, wartoĞü rynkowa, zasady ustalania ............................................. 409
ROZDZIAà 3. Koszty uzyskania przychodów ................................................................. 415
Art. 15. Koszty uzyskania przychodów – pojĊcie i zasady ................................................................. 417
I. Istota problemu – uwagi wprowadzające .................................................................................... 425
II. Aspekt terminologiczny – uwarunkowania jĊzykowe terminu „cel” .......................................... 427
III. Normatywny zwrot – „w celu osiągniĊcia przychodów, lub zachowania, albo zabezpieczenia Ĩró-
dáa przychodów” – i jego znaczenie ........................................................................................... 429
1. ZaáoĪenie racjonalnoĞci jĊzykowej prawodawcy .................................................................... 430
2. Znaczenie zasady clara non sunt interpretanda ..................................................................... 431
3. Sens regulacji prawnej – „koszty poniesione w celu osiągniĊcia przychodów lub zachowa-
nia albo zabezpieczenia Ĩródáa przychodów” ........................................................................ 433
IV. Cel a nastĊpstwo – przesáanki prawne sporu ............................................................................... 435
V. Wydatki nieuznawane za koszty – katalog negatywny ............................................................... 438
VI. Próba podsumowania – „celowoĞü” jako kryterium kosztu podatkowego .................................. 440
VII. Związek przyczynowy – aspekt terminologiczny ....................................................................... 440
VIII. Przyczyna a nastĊpstwo – uwarunkowania i sposoby rozumienia .............................................. 443
IX. Związek przyczynowy – sporne aspekty .................................................................................... 446
X. Próba podsumowania – bezpoĞredni a adekwatny związek przyczynowy .................................. 447
XI. Czyn podatnika – uwarunkowania sposobu rozumienia ............................................................. 450
XII. Czyn podatnika a wiedza o związkach przyczynowych ............................................................. 452
XIII. StopieĔ dbaáoĞci w dziaáaniu podatnika ...................................................................................... 454
XIV. Próba podsumowania  reguáa instrumentalnego nakazu ........................................................... 456
XV. Koszty osiągniĊcia, zachowania i zabezpieczenia przychodów – wybrane tezy orzecznicze NajwyĪszego Trybunaáu Administracyjnego .................................................................................... 457
1. Wprowadzenie ........................................................................................................................ 457
2. Wady tekstu prawnego ........................................................................................................... 457
3. Zasady ogólne sformuáowane przez orzecznictwo N.T.A. ...................................................... 458
4. Wybrane tezy orzecznicze N.T.A. .......................................................................................... 460
XVI. Koszty poniesione w celu osiągniĊcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia Ĩródáa przychodów – wybrane tezy orzecznicze WSA i NSA ...................................................................... 471
1. Znaczenie orzecznictwa sądowoadministracyjnego ................................................................ 471
2. Wybrane tezy orzecznicze WSA i NSA ................................................................................. 473
XVII. Koszt podatkowy – aspekt dowodowy ....................................................................................... 489
1. Standardy dotyczące postĊpowania dowodowego .................................................................. 489
2. CiĊĪar dowodu, postĊpowanie dowodowe – wybrane tezy orzecznicze sądu administracyj-
nego ........................................................................................................................................ 493
XVIII. Przeliczanie kosztów poniesionych w walutach obcych ............................................................. 508
XIX. Koszty uzyskania przychodów w powszechnych towarzystwach emerytalnych ........................ 508
1. Zasady ogólne ......................................................................................................................... 508
2. Wydatki poniesione na pokrycie kosztów dziaáalnoĞci otwartego funduszu emerytalnego 509 SPIS TREĝCI
XIII
3. Kwoty przekazane na rachunek rezerwowy otwartego funduszu emerytalnego ............... 509
4. Wydatki poniesione na pokrycie niedoboru w otwartym funduszu emerytalnym............. 509
5. Wpáaty dokonywane na Fundusz Gwarancyjny ............................................................. 510
6. Opáaty pobierane przez KomisjĊ Nadzoru Finansowego ................................................ 511
XX. Pracowniczy program emerytalny i pracownicze towarzystwa emerytalne ................................ 512
Zasady ogólne ............................................................................................................................. 512
XXI. Koszt uzyskania przychodów u ubezpieczycieli ......................................................................... 513
1. ZróĪnicowanie kosztów uzyskania przychodów ..................................................................... 513
2. Ubezpieczyciel – zakres pojĊciowy ........................................................................................ 513
3. Rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe ................................................................................... 514
4. Fundusz prewencyjny ............................................................................................................. 514
5. Wpáaty w związku z nadzorem nad dziaáalnoĞcią zakáadów ubezpieczeĔ .............................. 515
XXII. Koszt podatkowy w bankach ...................................................................................................... 516
1. ZróĪnicowanie kosztów uzyskania przychodów ..................................................................... 516
2. Rezerwa na ryzyko ogólne ...................................................................................................... 516
3. Sekurytyzacja wierzytelnoĞci bankowych .............................................................................. 517
4. Sekurytyzacja wierzytelnoĞci bankowych na podstawie umowy przelewu ............................ 518
5. Umowa o subpartycypacjĊ ...................................................................................................... 518
XXIII. ObjĊcie udziaáów (akcji) w spóáce oraz wkáadów w spóádzielni w zamian za wkáad niepieniĊ-
Īny .............................................................................................................................................. 519
Orzecznictwo sądowoadministracyjne – wybrane tezy ............................................................... 522
XXIV. Koszt uzyskania przychodów u przedsiĊbiorców telekomunikacyjnych .................................... 523
XXV. Koszt uzyskania przychodu dla partnera prywatnego lub spóáki ................................................ 525
XXVI. Potrącanie kosztów w czasie ....................................................................................................... 525
1. Dwa rodzaje kosztów .............................................................................................................. 525
2. Koszty uzyskania przychodów bezpoĞrednio związane z przychodem .................................. 526
3. Koszty poĞrednie .................................................................................................................... 526
4. Moment poniesienia kosztu – zasady ogólne .......................................................................... 527
5. Moment poniesienia kosztu – odrĊbnoĞci .............................................................................. 527
XXVII. Odpisy z tytuáu zuĪycia Ğrodków trwaáych oraz wartoĞci niematerialnych i prawnych – orzeczni-
ctwo sądowoadministracyjne ...................................................................................................... 529
Art. 15a. RóĪnice kursowe .................................................................................................................... 531
I. RóĪnice kursowe ....................................................................................................................... 533
1. Zasady ogólne ...................................................................................................................... 533
2. Moment poniesienia kosztu ................................................................................................. 534
II. Uprawnienie organów podatkowych ........................................................................................ 535
Art. 16. Wydatki niestanowiące kosztów uzyskania przychodów ..................................................... 539
I. Uwagi wprowadzające .......................................................................................................................... 558
II. Wydatki na Ğrodki trwaáe oraz wartoĞci niematerialne i prawne (pkt 1 ust. 1) ................................... 559
1. Nabycie gruntów lub prawa wieczystego uĪytkowania gruntów [pkt 1 lit. a)] ....................... 559
2. Nabycie lub wytworzenie we wáasnym zakresie innych niĪ wymienione w lit. a) pkt 1
ust. 1 art. 16 updop Ğrodków trwaáych oraz wartoĞci niematerialnych i prawnych [pkt 1
lit. b)] ...................................................................................................................................... 561
3. Ulepszenie Ğrodków trwaáych [pkt 1 lit. c)] ............................................................................ 565 SPIS TREĝCI
XIV
III. Odpisy z tytuáu zuĪycia samochodu osobowego (pkt 4 ust. 1) ........................................................... 570
IV. Straty w Ğrodkach trwaáych oraz wartoĞciach niematerialnych i prawnych (pkt 5 ust. 1) ................ 573
V. Straty powstaáe w wyniku likwidacji nie w peáni umorzonych Ğrodków trwaáych (pkt 6 ust. 1) ... 576
VI. Wydatki na objĊcie lub nabycie udziaáów albo wkáadów w spóádzielni, udziaáów albo akcji w spóá-
ce oraz innych papierów wartoĞciowych, a takĪe wydatków na nabycie tytuáów uczestnictwa
lub jednostek uczestnictwa w funduszach kapitaáowych (pkt 8 ust. 1) ............................................ 578
VII. Wydatki związane z nabyciem pochodnych instrumentów finansowych (pkt 8b ust. 1) ............... 582
VIII. Wydatki ponoszone przez udziaáowca (akcjonariusza) spóáek áączonych lub dzielonych na nabycie lub objĊcie udziaáów (akcji) w tych spóákach (pkt 8c ust. 1) ............................................ 585
IX. Wydatki na nabycie lub objĊcie udziaáów (akcji) przekazywanych innej spóáce w sposób, o któ-
rym mowa w art. 12 ust. 4d (pkt 8d ust. 1) ................................................................................. 590
IXa. Wydatki poniesione przy wymianie udziaáów przez spóákĊ nabywającą (pkt 8e ust. 1) ............ 591
IXb. Wydatki na nabycie lub wytworzenie skáadnika majątku, otrzymane przez wspólnika w zwią-
zku z likwidacją spóáki niebĊdącej osobą prawną lub wystąpieniem z takiej spóáki (pkt 8f ust. 1) 591
X. Odpisy i wpáaty na fundusze tworzone przez podatnika (pkt 9 ust. 1) ....................................... 592
1. Uwagi ogólne .......................................................................................................................... 592
2. Odpisy i wpáaty podstawowe [pkt 9 lit. a)] ............................................................................. 593
3. Odpisy i zwiĊkszenia okreĞlone w przepisach o zakáadowym funduszu ĞwiadczeĔ socjalnych
[pkt 9 lit. b)] ........................................................................................................................... 594
XI. Wydatki na spáatĊ poĪyczek i innych zobowiązaĔ oraz na umorzenie kapitaáów (pkt 10 ust. 1) .... 597
1. Wydatki na spáatĊ poĪyczek i kredytów [pkt 10 lit. a)] .......................................................... 597
2. Wydatki na spáatĊ innych zobowiązaĔ [pkt 10 lit. b)] ............................................................ 600
3. Wydatki na umorzenie kapitaáów pozostających w związku z utworzeniem (nabyciem), powiĊ-
kszeniem lub ulepszeniem Ĩródáa przychodów [pkt 10 lit. c)] ............................................... 601
4. Wydatki z tytuáu przekazywania przez bank Ğrodków pochodzących ze spáat kredytów (poĪyczek), objĊtych sekurytyzacją wierzytelnoĞci [pkt 10 lit. e)] ................................................. 602
XII. Odsetki (pkt 11-13a ust. 1) ......................................................................................................... 603
1. Uwagi ogólne .......................................................................................................................... 603
2. Odsetki naliczone, lecz nie zapáacone albo umorzone (pkt 11 ust. 1)...................................... 604
3. Odsetki od poĪyczek i kredytów, zwiĊkszające koszty inwestycji w okresie realizacji tych inwestycji (pkt 12 ust. 1) ................................................................................................................ 607
4. Odsetki od wáasnego kapitaáu wáoĪonego przez podatnika w Ĩródáo przychodów (pkt 13
ust. 1) ...................................................................................................................................... 608
5. Odsetki od dopáat wnoszonych do spóáki oraz dywidend i innych dochodów z udziaáu w zyskach
osób prawnych (pkt 13a ust. 1) .............................................................................................. 609
XIII. Darowizny i ofiary (pkt 14 ust. 1) .............................................................................................. 611
XIV. Podatek dochodowy oraz wpáaty z zysku (pkt 15 ust. 1) ........................................................... 615
XV. Jednorazowe odszkodowania z tytuáu wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz dodatkowa skáadka ubezpieczeniowa w przypadku stwierdzenia pogorszenia warunków pracy
(pkt 16 ust. 1) ............................................................................................................................ 617
XVI. Koszty egzekucyjne związane z niewykonaniem zobowiązaĔ (pkt 17 ust. 1) ............................ 619
XVII. Grzywny i kary pieniĊĪne (pkt 18 ust. 1) ................................................................................... 622
XVIII. Kary, opáaty i odszkodowania z tytuáu nieprzestrzegania przepisów w zakresie ochrony Ğrodowiska
oraz uchybieĔ w dziedzinie bezpieczeĔstwa i higieny pracy (pkt 19 ust. 1) ................................ 623 SPIS TREĝCI
XV
XIX. Dodatkowe opáaty produktowe i dodatkowa opáata za brak sieci zbierania pojazdów (pkt 19a-19c
ust. 1) ......................................................................................................................................... 626
1. Dodatkowa opáata produktowa, o której mowa w ustawie o obowiązkach przedsiĊbior-
ców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opáacie produktowej i opáacie
depozytowej (pkt 19a) ...................................................................................................... 626
2. Dodatkowa opáata za brak sieci zbierania pojazdów (pkt 19b) ......................................... 628
3. Dodatkowa opáata produktowa, o której mowa w ustawie o zuĪytym sprzĊcie elektrycz-
nym i elektronicznym (pkt 19c) ........................................................................................ 628
4. Dodatkowa opáata produktowa, o której mowa w ustawie o bateriach i akumulatorach
(pkt 19d) ........................................................................................................................... 630
XX. WierzytelnoĞci odpisane jako przedawnione (pkt 20 ust. 1) …………………..................... 631
XXI. Odsetki za zwáokĊ z tytuáu nieterminowych wpáat naleĪnoĞci budĪetowych i innych naleĪnoĞci,
do których stosuje siĊ przepisy Ordynacji podatkowej (pkt 21 ust. 1) .................................. 632
XXII. Kary umowne i odszkodowania z tytuáu wad towarów oraz zwáoki w ich usuwaniu (pkt 22
ust. 1) .................................................................................................................................... 634
1. Uwagi ogólne ........................................................................................................................... 634
2. Wady dostarczonych towarów, wykonanych robót i usáug .................................................... 636
3. Zwáoka w dostarczeniu towaru wolnego od wad .................................................................... 637
4. Zwáoka w usuniĊciu wad towarów, robót i usáug .................................................................... 638
XXIII. Wydatki na wykup obligacji (pkt 23 ust. 1) ................................................................. 640
XXIV. WierzytelnoĞci odpisane jako nieĞciągalne (pkt 25 ust. 1) ................................................... 641
1. Uwagi ogólne ........................................................................................................................... 641
2. WierzytelnoĞci zarachowane jako przychody naleĪne [pkt 25 lit. a)] ................................... 642
3. Wymagalne a nieĞciągalne kredyty (poĪyczki) [pkt 25 lit. b)] .............................................. 643
4. Straty z tytuáu gwarancji albo porĊczeĔ [pkt 25 lit. c)] ........................................................... 644
5. Dokumentowanie nieĞciągalnoĞci wierzytelnoĞci (art. 16 ust. 2) ........................................... 645
XXV. Rezerwy na pokrycie wierzytelnoĞci, których nieĞciągalnoĞü zostaáa uprawdopodobniona
(pkt 26 ust. 1) ....................................................................................................................... 650
1. Uwagi ogólne ........................................................................................................................... 650
2. Rezerwy celowe tworzone przez banki [pkt 26 lit. a)-e)] ....................................................... 651
XXVI. Odpisy aktualizujące (pkt 26a ust. 1) ................................................................................... 658
XXVII. Rezerwy tworzone na podstawie innych ustaw (pkt 27 ust. 1) ............................................. 663
XXVIII. Koszty reprezentacji (pkt 28 ust. 1) ...................................................................................... 665
XXIX. Odpisy na fundusz rekultywacji (pkt 29 ust. 1) .................................................................... 669
XXX. Wydatki z tytuáu uĪywania prywatnych samochodów na potrzeby podatnika (pkt 30 ust. 1) .... 670
1. Uwagi ogólne ........................................................................................................................... 670
2. Wydatki z tytuáu odbycia podróĪy sáuĪbowej  jazdy zamiejscowej [lit. a) pkt 30] ................. 670
3. Wydatki z tytuáu odbywania jazd lokalnych [lit. b) pkt 30] ................................................... 673
XXXI. Kwoty dodatkowe pobierane na podstawie ustawy o cenach (pkt 32 ust. 1) ........................ 676
XXXII. Kwoty dodatkowe opáat rocznych ustalane na podstawie przepisów o gospodarce nieruchomoĞciami (pkt 33 ust. 1) ………………………………………............................................ 677
XXXIII. Wpáaty na PaĔstwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepeánosprawnych (pkt 36 ust. 1) .............. 678
XXXIV. Skáadki na rzecz organizacji, do których przynaleĪnoĞü podatnika nie jest obowiązkowa
(pkt 37 ust. 1) ………………………………………………….. .......................................... 679 SPIS TREĝCI
XVI
XXXV. Wydatki na rzecz udziaáowców (akcjonariuszy) i czáonków organów osób prawnych (pkt 38
i 38a ust. 1) ........................................................................................................................... 681
1. Uwagi ogólne ........................................................................................................................... 681
2. Wydatki na rzecz udziaáowców (akcjonariuszy) lub czáonków spóádzielni ........................... 682
3. Wydatki na rzecz osób wchodzących w skáad rad nadzorczych, komisji rewizyjnych lub
organów stanowiących ............................................................................................................ 686
4. Wydatki na rzecz organów wykonawczych ........................................................................... 690
XXXVI. Straty z tytuáu odpáatnego zbycia wierzytelnoĞci (pkt 39 ust. 1) ……………....................... 694
XXXVII. Skáadki na ubezpieczenie spoáeczne, Fundusz Pracy i inne fundusze celowe (pkt 40 ust. 1) ... 697
1. Uwagi ogólne ........................................................................................................................... 697
2. Skáadki na ubezpieczenie spoáeczne ........................................................................................ 698
3. Skáadki na Fundusz Pracy ........................................................................................................ 699
4. Inne fundusze celowe utworzone na podstawie odrĊbnych ustaw ......................................... 701
XXXVIII. Umorzone kredyty (poĪyczki) bankowe (pkt 43 ust. 1) ........................................................ 702
XXXIX. Umorzone wierzytelnoĞci (pkt 44 ust. 1) .............................................................................. 703
XL. Wydatki pracodawcy na dziaáalnoĞü socjalną (pkt 45 ust. 1) ............................................... 704
XLI. Podatek od towarów i usáug a koszty uzyskania przychodów (pkt 46 ust. 1) ....................... 706
1. Uwagi ogólne … ....................................................................................................................... 706
2. Zwolnienia podmiotowe i przedmiotowe – rozliczenie podatku naliczonego ........................ 708
3. Rozliczenie podatku naliczonego przy braku prawa do odliczenia od podatku naleĪnego .... 710
4. Podatek naleĪny jako koszt uzyskania przychodów ................................................................ 711
5. Podatek naleĪny od zakupów na cele reprezentacji i reklamy oraz od nieodpáatnego przekazania towarów ....................................................................................................................... 713
6. Roczna korekta VAT a koszty uzyskania przychodów ........................................................... 715
XLII. Nadmierne ubytki i zawinione niedobory (pkt 47 ust. 1) ...................................................... 717
XLIII. Odpisy z tytuáu zuĪycia Ğrodków trwaáych oraz wartoĞci niematerialnych i prawnych (pkt 48
ust. 1) .................................................................................................................................... 717
XLIV. Skáadki na ubezpieczenie samochodu osobowego (pkt 49 ust. 1) ........................................ 717
XLV. Straty powstaáe w wyniku utraty lub likwidacji samochodów oraz kosztów ich remontów powypadkowych (pkt 50 ust. 1) ............................................................................................... 718
XLVI. Wydatki związane z uĪywaniem samochodu nieujĊtego w ewidencji Ğrodków trwaáych (pkt 51
ust. 1) .................................................................................................................................... 719
XLVII. Wydatki poniesione na zakup zuĪywających siĊ stopniowo rzeczowych skáadników ma-
jątku podatnika (pkt 52 ust. 1) .............................................................................................. 722
XLVIII. Dopáaty wnoszone do spóáki oraz ich zwrot (pkt 53 ust. 1) .................................................. 723
XLIX. Opáaty sankcyjne (pkt 54 ust. 1) ……………………………………………….................... 725
L. Dodatkowa opáata wymierzona przez Zakáad UbezpieczeĔ Spoáecznych (pkt 54a ust. 1) 726
LI. Straty (koszty) powstaáe w wyniku utraty dokonanych przedpáat (pkt 56 ust. 1) .................. 726
LII. Niewypáacone naleĪnoĞci osób fizycznych (pkt 57 i 57a ust. 1) .......................................... 727
LIII. Dochody zwolnione od podatku (pkt 58 ust. 1) .................................................................... 730
LIV. Skáadki opáacane przez pracodawcĊ z tytuáu zawartych lub odnowionych umów na rzecz
pracowników (pkt 59 ust. 1) ................................................................................................ 732 SPIS TREĝCI
XVII
LV. Niedostateczna kapitalizacja (pkt 60 i 61 ust. 1) .................................................................. 733
1. Aspekt pojĊciowy ..................................................................................................................... 733
2. Niedosteczna kapitalizacja  uwarunkowania i przesáanki stosowania przepisów ................734
LVI. Odpisy amortyzacyjne (pkt 63 ust. 1) ................................................................................... 738
LVII. Odpisy amortyzacyjne od know-how (pkt 64 ust. 1) ............................................................. 738
LVIII. CzynnoĞci, które nie mogą byü przedmiotem prawnie skutecznej umowy (pkt 66 ust. 1) 738
Art. 16a. PojĊcie Ğrodków trwaáych ...................................................................................................... 742
I. Amortyzacja – uwagi ogólne ......................................................................................................... 743
II. ĝrodki trwaáe podlegające amortyzacji .......................................................................................... 746
1. Klasyfikacja ĝrodków Trwaáych ................................................................................................ 746
2. Przewidywany okres uĪywania Ğrodka trwaáego ....................................................................... 747
3. WáasnoĞü Ğrodków trwaáych ...................................................................................................... 748
4. ZastrzeĪenie prawa wáasnoĞci a amortyzacja ............................................................................. 752
5. WspóáwáasnoĞü Ğrodków trwaáych ............................................................................................. 752
6. KompletnoĞü i zdatnoĞü do uĪytku w dniu przyjĊcia do uĪywania ............................................ 753
7. Wykorzystywanie Ğrodków trwaáych na potrzeby związane z prowadzoną przez podatnika dziaáalnoĞcią gospodarczą ................................................................................................................... 754
III. Skáadniki majątku zaliczane do Ğrodków trwaáych podlegających amortyzacji niezaleĪnie od przewidywanego okresu ich uĪywania ............................................................................................................. 755
1. Inwestycje w obcych Ğrodkach trwaáych .................................................................................... 755
2. Budynki i budowle wybudowane na cudzym gruncie ................................................................ 757
3. Skáadniki majątku wykorzystywane przez korzystającego na podstawie umowy leasingu ....... 758
IV. ĝrodki trwaáe niepodlegające amortyzacji ............................................................................................ 758
Art. 16b. WartoĞci niematerialne i prawne ......................................................................................... 759
I. WartoĞci niematerialne i prawne w ustawie o rachunkowoĞci ............................................................ 761
II. WartoĞci niematerialne i prawne podlegające amortyzacji o przewidywanym okresie uĪywania dáuĪ-
szym od jednego roku ............................................................................................................................ 762
1. Prawa spóádzielcze ..................................................................................................................... 762
2. Autorskie prawa majątkowe ...................................................................................................... 763
3. Pokrewne prawa majątkowe ...................................................................................................... 764
4. Licencje .................................................................................................................................. 765
5. Koncesje .................................................................................................................................. 767
6. Nabycie autorskiego programu komputerowego lub udzielenie licencji na program komputerowy .......................................................................................................................................... 768
7. Program komputerowy wytworzony we wáasnym zakresie ....................................................... 769
8. Prawa okreĞlone w ustawie z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo wáasnoĞci przemysáowej ......... 770
9. Know-how .................................................................................................................................. 773
III. WartoĞci niematerialne i prawne podlegające amortyzacji niezaleĪnie od przewidywanego okresu
uĪywania ……........................................................................................................................................ 774
1. WartoĞü firmy ............................................................................................................................ 774
2. Koszty prac rozwojowych ......................................................................................................... 775 SPIS TREĝCI
XVIII
3. Skáadniki majątku wykorzystywane przez korzystającego na podstawie umowy leasingu ....... 777
IV. WartoĞci niematerialne i prawne niepodlegające amortyzacji ............................................................. 777
V. Koszty organizacji przy zaáoĪeniu lub póĨniejszym rozszerzeniu spóáki akcyjnej .......................... 778
Art. 16c. ĝrodki trwaáe i wartoĞci niematerialne i prawne niepodlegające amortyzacji ................ 779
I. Uwagi ogólne ......................................................................................................................................... 779
II. Grunty .................................................................................................................................................... 780
III. Prawo uĪytkowania wieczystego gruntu ............................................................................................... 780
IV. Budynki, lokale, budowle i urządzenia zaliczane do spóádzielczych zasobów mieszkaniowych ...... 781
V. Dzieáa sztuki i eksponaty muzealne ...................................................................................................... 782
VI. WartoĞü firmy ........................................................................................................................................ 782
VII. ĝrodki trwaáe oraz wartoĞci niematerialne i prawne nieuĪywane na skutek zawieszenia albo zaprzestania dziaáalnoĞci ........................................................................................................................... 783
Art. 16d. Skáadniki majątku o wartoĞci do 3.500 zá ............................................................................ 785
I. Kwalifikacja skáadników majątku o wartoĞci do 3.500 zá .................................................................... 786
II. Ewidencjonowanie Ğrodków trwaáych oraz wartoĞci niematerialnych i prawnych ............................. 786
Art. 16e. Zasady postĊpowania ze skáadnikiem majątku niezaliczonym do Ğrodków trwaáych lub wartoĞci niematerialnych i prawnych po przekroczeniu jednego roku uĪywania .................... 789
Art. 16f. Ogólne zasady dokonywania odpisów amortyzacyjnych ..................................................... 792
I. Podstawa naliczania odpisów amortyzacyjnych ................................................................................... 793
II. Amortyzacja skáadników majątku o wartoĞci wyĪszej niĪ 3.500 zá ..................................................... 794
III. Amortyzacja skáadników majątku o wartoĞci równej lub niĪszej niĪ 3.500 zá ..................................... 794
IV. Amortyzacja skáadników majątku przewáaszczonych w celu zabezpieczenia ..................................... 794
Art. 16g. WartoĞü początkowa .............................................................................................................. 795
I. Uwagi ogólne ......................................................................................................................................... 800
II. Cena nabycia ........................................................................................................................................ 801
1. Kwota naleĪna zbywcy .............................................................................................................. 801
2. Rabat, opust, bonifikata ............................................................................................................. 802
3. Koszty powiĊkszające kwotĊ naleĪną sprzedawcy .................................................................... 803
4. Odsetki a wartoĞü początkowa ................................................................................................... 805
5. Opáaty notarialne, skarbowe, sądowe i inne ............................................................................... 806
6. RóĪnice kursowe ........................................................................................................................ 806
III. WartoĞü początkowa Ğrodków trwaáych oraz wartoĞci niematerialnych i prawnych nabytych czĊĞ-
ciowo odpáatnie ……………………………………………................................................................ 808
IV. Podatek od towarów i usáug a wartoĞü początkowa Ğrodków trwaáych oraz wartoĞci niematerialnych
i prawnych ……………………………………………........................................................................ 808
V. WartoĞü początkowa importowanego Ğrodka trwaáego ........................................................................ 810
VI. Koszty wytworzenia .............................................................................................................................. 811 SPIS TREĝCI
XIX
VII. WartoĞü początkowa inwestycji w obcych Ğrodkach trwaáych ......................................................... 814
VIII. Nabycie w formie spadku, darowizny lub w inny nieodpáatny sposób ............................................. 814
IX. WartoĞü początkowa aportu ............................................................................................................... 815
X. WartoĞü początkowa aportu wniesionego do spóáki niebĊdącej osobą prawną ................................ 818
XI. WartoĞü początkowa firmy ................................................................................................................. 820
XII. àączna wartoĞü początkowa Ğrodków trwaáych oraz warto&#