Książki

literatura faktu, reportaż

reportaże

Planeta Kaukaz

Opis książki Planeta Kaukaz:

"Wojtek Górecki napisał świetną książkę. Jest ona wynikiem jego fascynacji światem nie tak znów odległym od Polski, ale jakże zupełnie nieznanym nam i obcym. I oto, dzięki autorowi Planety Kaukazu, opisani przez niego Czeczeńcy i Inguszowie, Osetyńcy i Abchazi stają się nam znajomi, bliscy, sąsiedzcy. To wielka zasługa autora przyczynić się swoim pisaniem do poznania innych, a przez poznanie ? do zrozumienia i zbliżenia. Górecki pokonał ogrom trudności, na jakie w tamtych stronach napotyka reporter i dotarł do miejsc najbardziej niedostępnych, gdzie spotkał ludzi niezwykłych, ujmujących nas swoją prostotą i sercem. Pod jego żywym i precyzyjnym piórem nie tylko cały Kaukaz Północny, ale i poszczególne zamieszkujące go społeczności przekształcają się w osobne, małe planety, tak, że w rezultacie otrzymujemy cały bogaty i różnorodny 'Kosmos Kaukaz'. Pasja autora, jego wysiłek, wytrwałość i wiedza dały w sumie książkę stanowiącą jedną z najbardziej wartościowych pozycji w dorobku młodego pokolenia polskich reporterów". Ryszard Kapuściński (o pierwszym wydaniu książki) "Abchazowie są narodem górali i żeglarzy, z kolei mieszkający o tysiąc kilometrów na wschód Kałmucy - narodem żeglarzy i pasterzy. Kałmucja, która geograficznie odnosi się do pasa stepów, stanowi drugą bramę regionu, ale otwartą w kierunku Azji, w stronę koczowniczego Turkiestanu. Pomiędzy oboma biegunami - Kałmucją na wschodzie i Abchazją na zachodzie - rozciąga się planeta Kaukaz". Wojciech Górecki "Jezu, skąd on nabrał takich eksponatów!? Kałmucki prezydent Kirsan Ilumżynow, który gada z kosmitami, dziwak Lew Wozniak z Machaczkały, tajemniczy znikający Bajramow z miasteczka Kuba, archeolog Łowpacze z Majkopu? A wszyscy na maleńkiej planecie, o powierzchni podobnej do Szwecji"". Jacek Hugo-Bader"

Fragment książki: Rozwiń >>

Elbrus
Tylko z daleka Elbrus wydaje się zastygły i niemy. W rzeczywistości,
w śniegach i lodach pokrywających górę, a także pod
nimi, we wnętrzu skalnego olbrzyma, trwa nieustanny
ruch.
Siergiej Anisimow, 1927
– Sięgnąłem po Nostradamusa – zwierzył się Igor. – Znalazłem
fragment mówiący, że wielki car Alanów porazi Europę
wodą, ziemią, ogniem i lodem. Włosy stanęły mi dęba. Przecież
tak wygląda wybuch wulkanu!
– Tam było inaczej – przerwał mu Andriej. – Nostradamus
napisał, że car ze Wschodu poruszy swym berłem wodę, ziemię
i lód, zadając straszny cios Alanii, Tartarii oraz Armenii, a następnie
rzuci berłem w Bizancjum. Alania to Kaukaz Północny, Alanowie
żyli tu w pierwszym wieku i byli przodkami Osetyjczyków.
Tartaria to południowa Rosja. Armenia to Zakaukazie. Bizancjum
to Azja Mniejsza. Masz rację, ten opis kojarzy się z erupcją!
Rozmowa o Nostradamusie toczyła się jeszcze dobrą chwilę.
Igor, geolog z imponującym stażem pracy w terenie, doktor
nauk przyrodniczych oraz Andriej, historyk i archeolog, badacz
kaukaskich odgałęzień Jedwabnego Szlaku, przygotowujący
się właśnie do habilitacji, okazali się miłośnikami astrologii,
okultyzmu i wiedzy tajemnej.

Na Kaukazie Północnym, podobnie jak w całej Rosji, nastawał
złoty wiek czarnej magii. Księgarnie i uliczne stragany zdominowały
pozycje z dziedziny szeroko pojętej parapsychologii.
Do gabinetów niezliczonych magów i uzdrowicieli ustawiały się
długie kolejki ludzi oczekujących na cud. Mnożyły się i szybko
zdobywały zwolenników sekty o najdziwniejszych, najbardziej
karkołomnych doktrynach. Szaleństwo nie ominęło szczytów
władzy. Powtarzała się historia z poprzedniego przełomu wieków
i przełomu dziejów. Wtedy – sto lat temu – carską familię
uwiódł półpiśmienny Griszka Rasputin. Teraz, na oficjalnych
stronach internetowych wybranego w 2000 roku prezydenta
Władimira Putina znalazły się horoskopy oraz „potwierdzone
kosmofizycznie” wróżby, proroctwa i przepowiednie.
A jednak wybuch, którego obawiali się Igor i Andriej, jest
realny. Chodziło o Elbrus. W połowie lat osiemdziesiątych ten
wulkan – uchodzący za wygasły – zaczął przejawiać oznaki
życia. W połowie lat dziewięćdziesiątych stało się jasne, że
budzi się ze snu.
Elbrus jest najwyższą górą Kaukazu. Ma dwa wierzchołki.
Zachodni liczy 5642 metry, wschodni 5621 metrów. Sąsiadujące
z Elbrusem szczyty są niższe o dobre półtora kilometra
i wyglądają przy nim jak młodsi bracia. W pogodny dzień
charakterystyczną stożkową sylwetę widać z odległości trzystu
kilometrów.
Wyższe partie Elbrusu pokrywają lodowce. Ich powierzchnia
przekracza sto czterdzieści kilometrów kwadratowych,
a grubość dochodzi do czterystu metrów. Z lodowców bierze
początek Kubań i kilka mniejszych rzek.
Elbrus położony jest w Paśmie Bocznym, odchodzącym od
głównego grzbietu Kaukazu na północ. Głównym grzbietem
biegnie granica rosyjsko‑gruzińska,
a także, jak chcą niektórzy
geografowie, granica pomiędzy Europą a Azją. Większość geografów
jest zdania, że Europa kończy się bliżej – na dońskich
stepach. Dlatego w atlasach i encyklopediach Elbrus wraz
z całym Kaukazem zaliczany jest zwykle do Azji. (Istnieje
jeszcze szkoła rozszerzająca granice Europy na kraje Zakaukazia,
zwłaszcza na Armenię i Gruzję, które pierwsze w świecie
przyjęły chrześcijaństwo – ale ma niewielu zwolenników).
Kaukazu nie sposób podzielić ani przypisać mechanicznie
do tego czy tamtego kontynentu. Alpiniści, którzy chcą zdobyć
koronę Ziemi, czyli najwyższe szczyty wszystkich kontynentów,
muszą wspiąć się i na Everest, i na Mont Blanc, i na Elbrus.
Przez stulecia kaukascy górale wierzyli, że zwykły śmiertelnik
nie może wejść na Elbrus. „Kto ośmieli się wstąpić na stoki
Wielkiej Góry, zginie!” – ostrzegali starcy. Na śmiałków czyhały
śnieżne zamiecie i lawiny, burze i mrozy, gotowe zamienić
intruza w bryłę lodu. Elbrus, dźwigający na swych wierzchołkach
niebo, był siedzibą bogów i służących im duchów.
Dwugłowy szczyt obrósł tysiącem mitów, legend, podań,
baśni i klechd. Do kaukaskich skał – może właśnie do skał Elbrusu?
– Zeus kazał przykuć Prometeusza, który wykradł z nieba
ogień, aby podarować go ludziom. Nad unieruchomionym
tytanem krążył zgłodniały orzeł i każdego dnia wyjadał mu odrastającą
w nocy wątrobę. Ptaszysko zabił w końcu Herakles.
Podobny motyw przewija się w rozpowszechnionym na
Kaukazie eposie o starożytnych herosach – Nartach. Według
jednej z wersji wódz Nartów Nasren Długobrody po długiej
walce z siłami zła odzyskał ogień, który zabrał jego współziomkom
okrutny bóg Pako. Za swą zuchwałość Nasren został
przykuty do Elbrusu. Starca oswobodził niejaki Bataraz.
(Archeolog Andriej uważa, że ogień, który tak często występuje
w kaukaskich mitach, to echo niegdysiejszego wybuchu
Elbrusu. Ci, którzy przeżyli, mogli uznać, że erupcja
była karą, jaka słusznie spotkała ludzkość za próbę wdarcia
się do krainy bogów. Wybuch miał miejsce około 50 roku
naszej ery, a popioły pokryły cały obszar dzisiejszego Kraju
Stawropolskiego.
Niewykluczone, że Elbrus wybuchał również
wcześniej. Są poszlaki świadczące, że wydarzyło się to 8–10
tysięcy lat temu).
Gdzieś w okolicach Elbrusu żyły Amazonki – wojownicze
kobiety, które obcinały prawą pierś, aby łatwiej naciągać cięciwę
łuku. Według Plutarcha, Strabona i Ptolemeusza, Amazonki
były sąsiadkami Scytów, a ich siedziby znajdowały się
na Kaukazie Północnym. Topograficzne szczegóły zawarte
w miejscowych legendach pozwalają zawęzić ten obszar do
trójkąta między Czerkiesją, Swanetią a Kabardyno‑Bałkarią.
Elbrus jednym przynosił pecha, innym szczęście. Nie można
było go zdobyć, ale jeżeli popatrzyło się nań z daleka i wypowiedziało
życzenie, góra je czasem spełniała. Tak sądzili
Kabardyjczycy i Czerkiesi, którzy nazwali go Górą Szczęścia –
Oszchomacho. Natomiast Bałkarzy i Karaczajowie, będący
pod wrażeniem ogromu masywu wulkanu, doszli do wniosku,
że mieści on w sobie tysiące pomniejszych szczytów. W ich
języku nazywa się Mingitau – Podobny do Tysiąca Gór.
Słowo „Elbrus” jest najpewniej pochodzenia perskiego i znaczy
Wysoka Góra.
W końcu ludzie zapragnęli sięgnąć po tajemnicę bogów. W lipcu
1829 roku pod Elbrusem rozbił obóz pułk Kozaków i kompania
żołnierzy pod dowództwem generała Georgija Emmanuela,
kawalerzysty, bohatera walk z Napoleonem. Przewodnikiem
ekspedycji, w składzie której było kilku uczonych z rosyjskiej
Cesarskiej Akademii Nauk, został kabardyjski chłop, Chillar
Chaczirow. On też, jako pierwszy człowiek, postawił nogę na
niższym, wschodnim wierzchołku Elbrusu.
Trzydzieści dziewięć lat później wyczyn powtórzyli alpiniści
angielscy. Wyprawą kierował Douglas Freshfield, który
kilka tygodni przed przyjazdem na Kaukaz bez powodzenia
szturmował Ararat. Przewodnikami byli Bałkarzy – Achija
Sottajew i Diaczi Dżappujew (pierwszy zmarł w roku 1918,
ponoć w wieku stu trzydziestu lat, w rodzinnej wsi Urusbijewo,
która dziś nazywa się Islamej).
Wierzchołek zachodni poddał się w 1874 roku, zdobył go
Anglik Florence Crauford Grove.