Książki

prawo

handlowe i gospodarcze

Odpowiedzialność członków zarządu za zobowiązania spółki - 2011

Opis książki Odpowiedzialność członków zarządu za zobowiązania spółki - 2011:

Stan prawny aktualny na 2011 rok.

Pełnienie funkcji członka zarządu spółki kapitałowej to nie tylko prestiż. To przede wszystkim odpowiedzialność. Zwykła niefrasobliwość może skutkować konsekwencjami cywilnymi, czy też karnymi. Członek zarządu może ponieść zarówno odpowiedzialność majątkową (na gruncie prawa handlowego, podatkowego, upadłościowego, ubezpieczeń społecznych),ustawy o rachunkowości, jak i odpowiedzialność osobistą (karną, czy też karną skarbową).

Niniejsza publikacja kompleksowo przybliża zakres odpowiedzialności członka zarządu.
• Czytelnik przekona się jakie działania i zaniechania mogą narażać członka zarządu spółki na poniesienie przykrych konsekwencji majątkowych i osobistych.
• Dowie się także jak przeciwdziałać zagrożeniom w tym zakresie, a jeśli już doszło do zdarzeń i sytuacji mogących pociągać za sobą odpowiedzialność – jak minimalizować jej skutki.

Publikacja zawiera szeroki wybór orzecznictwa. Prezentuje poszczególne przypadki odpowiedzialności na wielu konkretnych przykładach.

To obowiązkowa pozycja dla każdej osoby sprawującej funkcje w zarządach spółek kapitałowych.

Spis treści: Rozwiń >>

CZĘŚĆ I. ZAGADNIENIA WSTĘPNE ................................................................. 17
ROZDZIAŁ I. SPÓŁKI KAPITAŁOWE – ZAGADNIENIA OGÓLNE ............................. 19
1. Podstawa prawna funkcjonowania spółek handlowych .................................................... 19
2. Pomocnicze stosowanie przepisów kodeksu cywilnego ..................................................... 20
3. Umowa spółki ..................................................................................................................... 20
4. Spółka a cel gospodarczy .................................................................................................... 20
5. Spółki osobowe a spółki kapitałowe ................................................................................... 21
6. Spółki kapitałowe jako osoby prawne ................................................................................ 22
7. Regulacje wspólne dla spółki z o.o. i spółki akcyjnej ........................................................ 23
8. Spółki kapitałowe w organizacji ......................................................................................... 23
9. Odpowiedzialni za zobowiązania spółek kapitałowych w organizacji ............................... 24
10. Wkład do spółki .......................................................................................................... 25
ROZDZIAŁ II. SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ ...................... 27
1. Ogólna charakterystyka ....................................................................................................... 27
2. Cel powołania spółki ........................................................................................................... 27
3. Założyciele spółki z ograniczoną odpowiedzialnością ....................................................... 28
4. Odpowiedzialność wspólników .......................................................................................... 29
5. Kapitał zakładowy w spółce z o.o. ...................................................................................... 30
6. Udziały w spółce z o.o. ....................................................................................................... 31
7. Wartość udziałów musi odpowiadać wartości kapitału zakładowego ................................ 31
8. Udziały równej i różnej wartości ........................................................................................ 31
9. Umowa spółki ..................................................................................................................... 32
10. Firma spółki ............................................................................................................... 33
11. Posługiwanie się inną nazwą spółki ............................................................................ 34
12. Siedziba spółki ........................................................................................................... 34
13. Wspólnicy spółki ........................................................................................................ 35
ROZDZIAŁ III. SPÓŁKA AKCYJNA ....................................................................................... 37
1. Ogólna charakterystyka ...................................................................................................... 37
2. Cel powołania spółki akcyjnej ............................................................................................ 37
3. Spółka akcyjna jako organizacja pożytku publicznego ...................................................... 38
4. Powstanie spółki akcyjnej ................................................................................................... 38
5. Założyciele spółki akcyjnej ................................................................................................ 39
6. Statut jako podstawa funkcjonowania spółki ..................................................................... 40 6
7. Obligatoryjne i fakultatywne postanowienia statutu .......................................................... 41
8. Firma i siedziba spółki ........................................................................................................ 41
9. Wykładnia regulacji statutu spółki ..................................................................................... 42
10. Kapitał zakładowy i akcje ................................................................................................... 43
11. Objęcie akcji ........................................................................................................................ 43
12. Akcje jako sformalizowany dokument ............................................................................... 43
13. Akcje zawierające również inne dane – nieważne? ............................................................ 44
14. Podstawowe obowiązki akcjonariusza ................................................................................ 44
ROZDZIAŁ IV. ORGANY W SPÓŁKACH KAPITAŁOWYCH ......................................... 47
A. Zagadnienia ogólne ............................................................................................. 47
1. Organy w spółce ................................................................................................................. 47
2. Zgromadzenie wspólników i walne zgromadzenie ............................................................ 47
3. Członkowie organów kryteria pozytywne .......................................................................... 48
4. Członkowie organów przesłanki negatywne ...................................................................... 49
5. Ustanowienie pełnomocnika przez osobę niemogąca pełnić funkcji w zarządzie ............. 50
B. Zarząd ................................................................................................................. 50
6. Zarząd jako organ spółek kapitałowych ............................................................................. 50
7. Prowadzenie spraw i reprezentacja spółki .......................................................................... 51
8. Umocowanie do reprezentowania spółki przez inną osobę ................................................ 51
9. Powoływanie członków zarządu ........................................................................................ 52
9.1. Spółka z o.o. ................................................................................................................ 52
9.2. Spółka akcyjna ............................................................................................................. 53
10. Powołanie a stosunek pracy ................................................................................................ 54
11. Stosunek pracy nie musi mieć formy powołania ................................................................ 55
12. Odwoływanie członków zarządu ........................................................................................ 55
12.1. Spółka z o.o. .............................................................................................................. 55
12.2. Spółka akcyjna ........................................................................................................... 55
13. Odwołanie z funkcji członka zarządu, a wypowiedzenie stosunku pracy .......................... 56
14. Utrata funkcji członka zarządu – pozostałe przypadki ....................................................... 57
14.1. Spółka z o.o. ............................................................................................................... 57
14.2. Spółka akcyjna ........................................................................................................... 57
15. Wygaśnięcie mandatu członka zarządu .............................................................................. 57
16. Rezygnacja z funkcji członka zarządu ................................................................................ 58
C. Rada nadzorcza i komisja rewizyjna .................................................................. 58
17. Zagadnienia ogólne .................................................................................................... 58
18. Rada nadzorcza – cel powołania ......................................................................................... 59
19. Rada nadzorcza w spółce z o.o. .......................................................................................... 59
19.1. Ustanowienie ............................................................................................................. 59
19.2. Członkowie rady ........................................................................................................ 60
19.3. Skład rady i kadencja ................................................................................................. 60
19.4. Kompetencje .............................................................................................................. 61
20. Komisja rewizyjna .............................................................................................................. 61
21. Rada nadzorcza w spółce akcyjnej ..................................................................................... 63 7
21.1. Skład i kadencja ......................................................................................................... 63
21.2. Powołanie i odwołanie członków rady nadzorczej ................................................... 63
21.3. Wynagrodzenie .......................................................................................................... 64
22. Szczególne uprawnienia rady nadzorczej w spółce akcyjnej ............................................. 65
23. Wybór i odwołanie grupami członków rady nadzorczej .................................................... 65
24. Niezależność rady nadzorczej w spółce akcyjnej ............................................................... 66
25. Członkowie rady nadzorczej w spółkach z udziałem Skarbu Państwa .............................. 66
CZĘŚĆ II. ODPOWIEDZIALNOŚĆ CYWILNOPRAWNA ....................... 69
ROZDZIAŁ I. ZAGADNIENIA OGÓLNE ....................................................................... 71
1. Odpowiedzialność cywilnoprawna ................................................................................... 71
2. Odpowiedzialność deliktowa – związek przyczynowo-skutkowy .................................... 72
3. Odpowiedzialność kontraktowa .......................................................................................... 72
4. Wina przy odpowiedzialności kontraktowej ....................................................................... 73
ROZDZIAŁ II. ODPOWIEDZIALNOŚĆ CYWILNOPRAWNA W SPÓŁKACH KAPITAŁOWYCH – ZAGADNIENIA WSPÓLNE DLA SPÓŁKI Z O.O.
I SPÓŁKI AKCYJNEJ ............................................................................. 75
1. Odpowiedzialność cywilnoprawna członków zarządu spółek kapitałowych ..................... 75
2. Odpowiedzialność cywilnoprawna z k.s.h., a inny rodzaj odpowiedzialności .................. 76
3. Fałszywe oświadczenia w odniesieniu do pokrycia kapitału zakładowego ........................ 76
4. Szkoda wyrządzona przy tworzeniu spółki ........................................................................ 77
5. Zapłata podatku nie jest szkodą .......................................................................................... 79
6. Związek przyczynowy pomiędzy działaniem a szkodą ...................................................... 79
7. Odpowiedzialność przy tworzeniu spółki a odpowiedzialność za zobowiązania spółki
w organizacji ....................................................................................................................... 80
8. Odpowiedzialność z tytułu działania sprzecznego z postanowieniami umowy (statutu)
spółki .................................................................................................................................. 80
9. Solidarna odpowiedzialność osób zobowiązanych ..................................................... 81
10. Actio pro socio ................................................................................................................. 81
ROZDZIAŁ III. ODPOWIEDZIALNOŚĆ SWOISTA DLA CZŁONKÓW ORGANÓW
SPÓŁKI Z O.O. ....................................................................................... 83
1. Posiłkowa odpowiedzialność członków zarządu spółki z o.o. za zobowiązania spółki 83
2. Członkowie rady nadzorczej nie są odpowiedzialni na podstawie art. 299 k.s.h. ........... 84
3. Wysokość roszczenia wierzycieli ................................................................................... 84
4. Przesłanka bezskuteczności egzekucji z majątku spółki ................................................. 85
5. Bezskuteczność egzekucji musi dotyczyć całego majątku spółki ................................... 85
6. Bezskuteczność egzekucji – sposób wykazania .............................................................. 86
7. Nie ma znaczenia okoliczność, która spowodowała wystąpienie bezskuteczności egze-
kucji ................................................................................................................................ 88
8. Wszczęcie postępowania upadłościowego nie świadczy o bezskuteczności egzekucji 89
9. Majątek wykryty po uznaniu egzekucji za bezskuteczną ............................................... 88
10. Odpowiedzialny członek zarządu formalnie pełniący funkcje ....................................... 89
11. Faktyczny brak sprawowania funkcji nie ma znaczenia ................................................. 89 8
12. Czas powstania zobowiązania a odpowiedzialność zarządu ........................................... 90
13. Przesłanki wyłączające odpowiedzialność członka zarządu ........................................... 90
14. Zwolnienie lekarskie w związku z zagrożeniem ciąży ................................................... 91
15. Domniemanie winy członka zarządu w zakresie niezgłoszenia wniosku ....................... 92
16. Brak winy w każdej postaci wyłącza odpowiedzialność ................................................ 92
17. Regulacje upun w zakresie złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości ............................ 92
18. Nie każde oznaki niewypłacalności stanowią podstawę do zgłoszenia wniosku o upa-
dłość ............................................................................................................................... 93
19. Przedwczesny wniosek o ogłoszenie upadłości .............................................................. 94
20. „Właściwy czas” – decydują kryteria obiektywne .......................................................... 94
21. Wniosek o upadłość złożony przez jednego członka zarządu ........................................ 95
22. Wniosek o ogłoszenie upadłości zgłoszony przez wierzyciela spółki ............................ 96
23. Członek zarządu nie może skutecznie powołać się na zasady współżycia społecznego 96
24. Spóźniona egzekucja prowadzona przez wierzyciela ..................................................... 97
25. Brak szkody jako przesłanka wyłączająca odpowiedzialność ........................................ 97
26. Wystąpienie szkody w znaczeniu ogólnym nie jest przesłanką egzekucji z majątku człon-
ków zarządu .................................................................................................................... 98
ROZDZIAŁ IV. ODPOWIEDZIALNOŚĆ SWOISTA DLA CZŁONKÓW ORGANÓW
SPÓŁKI AKCYJNEJ .................................................................................. 99
1. Nadmiernie wygórowana zapłata za wkłady niepieniężne lub mienie w związku z powsta-
niem spółki akcyjnej lub podwyższeniem jej kapitału zakładowego .............................. 99
2. Szkoda przy badaniu sprawozdania finansowego spółki akcyjnej ...................................... 100
3. Odpowiedzialność z tytułu nierzetelnej informacji .............................................................. 100
4. Solidarna odpowiedzialność osób zobowiązanych .............................................................. 100
5. Śmierć jednego z solidarnych dłużników (osób fizycznych) ............................................... 101
CZĘŚĆ III. ODPOWIEDZIALNOŚĆ PODATKOWA ................................. 103
ROZDZIAŁ I. SPÓŁKI KAPITAŁOWE JAKO PODATNICY ..................................... 105
1. Definicja podatnika ............................................................................................................... 105
2. Spółki jako podatnicy ............................................................................................................ 105
3. Spółki kapitałowe jako podatnicy podatku dochodowego od osób prawnych .................... 106
4. Spółki kapitałowe jako podatnicy podatku od towarów i usług .......................................... 106
5. Spółki kapitałowe jako podatnicy podatku akcyzowego ..................................................... 107
6. Spółki jako podatnicy podatku od czynności cywilnoprawnych.......................................... 107
7. Spółki kapitałowe jako podatnicy podatku od nieruchomości ............................................. 108
8. Spółki kapitałowe jako podatnicy podatku od środków transportowych ............................. 109
9. Spółki kapitałowe jako płatnicy ............................................................................................ 109
ROZDZIAŁ II. ODPOWIEDZIALNOŚĆ OSÓB TRZECICH (CHARAKTERYSTYKA
INSTYTUCJI) ........................................................................................... 111
1. Zagadnienia ogólne ............................................................................................................ 111
2. Zasady odpowiedzialności osób trzecich .......................................................................... 112
3. Solidarny charakter odpowiedzialności – możliwość wyboru dłużnika przez wierzyciela 113
4. Enumeratywne wyliczenie „osób trzecich” ....................................................................... 114
5. Odpowiedzialność osób trzecich po wygaśnięciu długu ................................................... 115 9
6. Osoba trzecia odpowiada wyłącznie w granicach odpowiedzialności podatnika ............. 115
7. Zobowiązanie należne od osoby trzeciej nie jest podatkiem ............................................. 116
8. Brak równorzędności dłużników (podatnika i osoby trzeciej) .......................................... 116
9. Majątek, jakim odpowiada osoba trzecia ........................................................................... 117
10. Właściwość organów podatkowych przy odpowiedzialności osób trzecich ..................... 118
11. Zmiana przepisów dotyczących właściwości miejscowej .............................................. 118
12. Postępowanie w sprawie odpowiedzialności osoby trzeciej ........................................... 119
13. Moment wszczęcia postępowania w sprawie odpowiedzialności osoby trzeciej ........... 120
14. Postępowanie musi być prowadzone wobec wszystkich „osób trzecich” występujących
w sprawie ........................................................................................................................ 121
15. Kilka osób potencjalnie odpowiedzialnych jako osoby trzecie ...................................... 121
16. Podstawa do egzekwowania zaległości podatkowej od osoby trzeciej ........................... 122
17. Odpowiedzialność osoby trzeciej, a odsetki od zobowiązania podatkowego ................. 122
18. Decyzja o odpowiedzialności osoby trzeciej, a prawa i obowiązki spółki (podatnika) 123
19. Zmiana zakresu odpowiedzialności podatnika, a sytuacja osoby trzeciej ...................... 123
20. Termin płatności zobowiązania ...................................................................................... 124
21. Odsetki naliczane od zobowiązania osoby trzeciej ......................................................... 125
22. Opłacenie części zobowiązania ...................................................................................... 125
23. Egzekucja zobowiązania wynikającego z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej 126
24. Znaczenie pojęcia „bezskuteczność egzekucji” w zakresie stosowania przepisów o odpowiedzialności osób trzecich ....................................................................................... 127
25. Formalne potwierdzenie bezskuteczności egzekucji ........................................................... 128
26. Bezskuteczność egzekucji, a możliwość orzeczenia o odpowiedzialności osoby trzeciej 128
27. Ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych wobec osób trzecich ..................................... 129
28. Stosowanie ulg – bez wykładni rozszerzającej ............................................................... 129
29. Ulgi w spłacie zobowiązań – niezbędny wniosek osoby trzeciej ................................... 130
30. Treść wniosku o umorzenie zobowiązania osoby trzeciej .............................................. 130
31. Charakter pojęć ważnego interesu osoby trzeciej i interesu publicznego ....................... 131
32. Ulgi w spłacie zobowiązań osoby trzeciej, a uznanie administracyjne .......................... 132
33. Sądowa kontrola uznaniowości organu podatkowego .................................................... 132
34. Umorzenie zobowiązania osoby trzeciej, a zaległość podatkowa podatnika .................. 133
35. Wniosek o rozłożenie na raty ......................................................................................... 134
36. Rozłożenie zaległości na raty, a umorzenie odsetek ....................................................... 134
37. Negatywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie zobowiązania, a rozłożenie zaległości na
raty .................................................................................................................................. 135
38. Ciężar dowodowy spoczywa na osobie trzeciej .............................................................. 135
39. Możliwość potrącenia wierzytelności ze Skarbem Państwa – zamknięty katalog przypadków ........................................................................................................................... 135
ROZDZIAŁ III. CZŁONKOWIE ZARZĄDU JAKO OSOBY TRZECIE ......................... 137
1. Członek zarządu spółki kapitałowej jako osoba trzecia .................................................... 137
2. Zaległości podatkowe spółki, za które odpowiadają członkowie zarządu ........................ 137
3. Odpowiedzialność członka zarządu za spółkę-płatnika .................................................... 138
4. Odpowiedzialność członków zarządu jako jeden z rodzajów odpowiedzialności osób
trzecich ............................................................................................................................... 138
5. Odpowiedzialność członków zarządu to nie odpowiedzialność odszkodowawcza ...... 139
6. Były członek zarządu – odpowiedzialny jako osoba trzecia? ..................................... 140
7. Formalny status członka zarządu ............................................................................... 141
8. Pojęcie „członka zarządu” – ścisła wykładnia przepisów ......................................... 141
9. „Pełnienie” a „wykonywanie” obowiązków członka zarządu ..................................... 143
10. Dokumenty potwierdzające status formalny członka zarządu ....................................... 143 10
11. Wykonywanie faktycznych czynności nie nadaje statusu członka zarządu ................. 144
12. Przesłanki odpowiedzialności członków zarządu ....................................................... 144
13. Kolejność działań podejmowanych przez organy podatkowe .................................... 145
14. Okoliczności niezbędne do wykazania – podział kompetencji ................................... 146
15. Termin płatności podatku, a odpowiedzialność członka zarządu ................................ 146
16. Termin płatności podatku, a zaległość podatkowa ..................................................... 147
17. Odpowiedzialność za długi podatkowe powstałe przed objęciem funkcji członka za-
rządu ......................................................................................................................... 148
18. Objęcie funkcji członka zarządu po powstaniu zaległości podatkowych .................... 149
19. Zaległości w VAT, a odpowiedzialność członków zarządu ........................................ 149
20. Bezskuteczność egzekucji wobec spółki .................................................................... 151
21. Konieczna próba egzekucji z majątku podatnika ........................................................ 151
22. Spółka posiadająca majątek, a bezskuteczność egzekucji .......................................... 152
23. Egzekucja prowadzona wyłącznie z części majątku podatnika ................................... 153
24. Bezskuteczność egzekucji – niezbędny formalny akt ................................................. 154
25. Umorzenie postępowania upadłościowego, a bezskuteczność egzekucji .................... 155
ROZDZIAŁ IV. OKOLICZNOŚCI WYŁĄCZAJĄCE ODPOWIEDZIALNOŚĆ CZŁONKÓW ZARZĄDU SPÓŁEK KAPITAŁOWYCH .................................. 157
1. Podstawa odpowiedzialności członków zarządu, jak i przesłanek wyłączających taką
odpowiedzialność (egzoneracyjnych) ................................................................................ 157
2. Równoważność przesłanek wyłączających odpowiedzialność ................................... 158
3. Przesłanki egzoneracyjne – wyliczenie enumeratywne .............................................. 158
4. Problemy interpretacyjne przy przesłankach wyłączających odpowiedzialność ......... 159
5. Ciężar dowodu przy wykazywaniu przesłanek ........................................................... 160
6. Obowiązki organu prowadzącego postępowanie ........................................................ 160
7. Organ posiadający wiedzę w zakresie istnienia okoliczności ekskulpacyjnych ........... 160
8. Ciężar dowodu – orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego ....................... 161
9. Okoliczności dotyczące złożenia wniosku o upadłość spółki ..................................... 162
10. „Czas właściwy” do zgłoszenia wniosku o upadłość .................................................. 163
11. Czas właściwy do zgłoszenia wniosku o upadłość – realne możliwości płatnicze spółki 163
12. Różne reżimy prawne, a „czas właściwy” ....................................................................... 164
13. Niewypłacalność, a stan majątkowy dłużnika ................................................................ 164
14. Istnienie samych zaległości nie stanowi o niewypłacalności spółki ............................... 165
15. Jeden wierzyciel, a konieczność zgłoszenia wniosku o upadłość ................................... 165
16. Konieczne jest wykazanie należytej staranności ............................................................ 166
17. Ustalenie momentu właściwego do zgłoszenia wniosku o upadłość – wymagane wiadomości specjalne? ......................................................................................................... 166
18. Zwrócenie przez sąd wniosku o ogłoszenie upadłości .................................................... 168
19. Były członek zarządu, a przesłanka wyłączająca odpowiedzialność .............................. 169
20. Brak winy przy niezgłoszeniu wniosku o upadłość ........................................................ 169
21. Wina umyślna i wina nieumyślna ................................................................................... 170
22. Brak winy w powstawaniu zaległości nie jest przesłanką egzoneracyjną ....................... 170
23. Zakaz składania wniosku o upadłość wydany prezesowi przez wspólników ................. 171
24. Wszczęcie postępowania układowego, a zgłoszenie wniosku o upadłość ...................... 172
25. Wniosek o restrukturyzację nie wyłącza odpowiedzialności osoby trzeciej ................... 172
26. Przedwczesny wniosek o zgłoszenie upadłości .............................................................. 172
27. Weryfikacja zobowiązań spółki po odejściu członka zarządu ........................................ 174
28. Wniosek o upadłość spółki zgłoszony przez wierzyciela ............................................... 175 11
29. Wskazanie mienia do zaspokojenia wierzyciela jako samodzielna przesłanka wyłącza-
jąca odpowiedzialność członka zarządu ......................................................................... 176
30. Mienie musi być wskazane po zakończeniu postępowania egzekucyjnego wobec spółki 177
31. Mienie, które umożliwia zaspokojenie wierzycieli ......................................................... 177
32. Znaczenie pojęcia „mienie” ............................................................................................ 178
33. Własność rzeczy, a mienie .............................................................................................. 179
34. Majątek, a mienie ........................................................................................................... 179
35. Liczy się realna wartość wskazanego majątku ............................................................... 179
36. Wskazanie mienia spółki ciąży na zainteresowanej osobie ............................................ 180
37. „Znaczna część” wierzytelności ...................................................................................... 180
38. Mienie powinno być wskazane możliwie precyzyjnie ................................................... 181
39. Wykazanie majątku dopiero w postępowaniu sądowym ................................................ 182
40. Możliwość wszczęcia postępowania wobec członka zarządu po jego wcześniejszym
umorzeniu ....................................................................................................................... 183
41. Odpowiednie stosowanie przepisów o odpowiedzialności podatkowej członków zarządu 184
CZĘŚĆ IV. ODPOWIEDZIALNOŚĆ CZŁONKÓW ZARZĄDU ZA INNE
ZOBOWIĄZANIA PUBLICZNOPRAWNE ................................ 187
1. Zagadnienia wstępne....................................................................................................... 189
A. Składki na ubezpieczenie społeczne ................................................................... 189
2. Pojęcie składek na ubezpieczenie społeczne .............................................................. 189
3. Spółki kapitałowe jako płatnicy składek na ubezpieczenie społeczne ........................ 190
4. Odpowiednie stosowanie przepisów Ordynacji podatkowej ....................................... 191
5. Wykładnia art. 31 usus – bez wykładni rozszerzającej ............................................... 192
6. Powstanie zobowiązania członka zarządu za zobowiązania z tytułu nieopłaconych skła-
dek na ubezpieczenie społeczne ................................................................................. 193
7. Przedawnienie zaległości z tytułu nieopłaconych składek ......................................... 193
8. Zaświadczenia o niezaleganiu ze składkami, a odpowiedzialność członka zarządu ... 194
9. Bezskuteczność egzekucji musi dotyczyć należności składkowych ........................... 195
10. Stałe zaległości w zakresie ubezpieczeń społecznych, a wina członka zarządu .......... 195
11. Ujawnienie członka zarządu spółki kapitałowej w KRS nie ma znaczenia dla jego odpowiedzialności za zaległości składkowe w ZUS .......................................................... 196
12. Brak zaistnienia szkody nie uwalnia od odpowiedzialności ............................................... 197
13. Do odpowiedzialności członka zarządu nie stosujemy art. 362 k.c. ................................... 198
14. Świadczenie pobrane nienależnie nie korzysta z reżimu Ordynacji podatkowej ................ 198
15. Egzekucja należności ZUS-owskich przed wejściem w życie regulacji art. 31 usus ......... 199
B. Składki na ubezpieczenie zdrowotne ................................................................ 200
16. Składki na ubezpieczenie zdrowotne ................................................................................... 200
17. Osoby podlegające ubezpieczeniu zdrowotnemu ................................................................ 200
18. Podmioty opłacające składki na ubezpieczenie zdrowotne ................................................. 202
19. Odpowiednie stosowanie przepisów usus ........................................................................... 203
20. Odesłanie z art. 32 usus – pełen zakres stosowania ............................................................. 204
21. Uprzywilejowanie zaspokojenia wierzyciela przy egzekucji składek zdrowotnych .......... 205
22. Odpowiedzialny także likwidator ........................................................................................ 206
C. Opłaty związane z ochroną środowiska ............................................................. 206
23. Opłaty środowiskowe jako daniny publiczne ...................................................................... 206
24. Nazwa świadczenia nie ma znaczenia – liczy się jego formalny charakter ........................ 207 12
25. Odpowiednie stosowanie przepisów Ordynacji podatkowej .............................................. 208
26. Przedawnienie opłat za korzystanie ze środowiska ............................................................. 209
27. Inne opłaty związane z ochroną środowiska, a odpowiedzialność członków zarządu ....... 209
D. Inne należności publicznoprawne ...................................................................... 210
28. Odpowiednie stosowanie przepisów działu III Ordynacji podatkowej w innych ustawach 210
29. Prawo budowlane ................................................................................................................. 210
30. Prawo geologiczne i górnicze .............................................................................................. 211
31. Charakter opłaty eksploatacyjnej ......................................................................................... 212
CZĘŚĆ V. ODPOWIEDZIALNOŚĆ CZŁONKÓW ZARZĄDU ZWIĄ-
ZANA Z REGULACJAMI PRAWA PRACY .............................. 213
ROZDZIAŁ I. ZAGADNIENIA OGÓLNE .......................................................................................... 215
1. Zagadnienia ogólne dotyczące odpowiedzialności związanej z naruszeniem prawa pracy 215
2. Spółki kapitałowe jako pracodawca ................................................................................... 216
3. Zarząd spółki jako pracodawca ........................................................................................... 217
4. Członkowie zarządu spółki kapitałowej jako pracownicy .................................................. 218
5. Umowa o pracę z członkiem zarządu .................................................................................. 218
ROZDZIAŁ II. ODPOWIEDZIALNOŚĆ CZŁONKÓW ZARZĄDU JAKO OSÓB
FIZYCZNYCH REPREZENTUJĄCYCH PRACODAWCĘ ....................... 221
1. Charakter odpowiedzialności .............................................................................................. 221
2. Wykroczenia naruszające prawa pracownicze ..................................................................... 221
3. Wykroczeniem jest wyłącznie czyn określony w ustawie .................................................. 222
4. Kary za wykroczenia z zakresu prawa pracy ...................................................................... 222
5. Odpowiedzialność na podstawie przepisów ustawy o społecznej inspekcji pracy ............ 223
6. Odpowiedzialność na podstawie przepisów dotyczących promocji zatrudnienia .............. 223
7. Odpowiedzialność na podstawie przepisów ustawy o pracy na morskich statkach handlo-
wych ..................................................................................................................................... 224
8. Odpowiedzialność na podstawie przepisów ustawy o zakładowym funduszu świadczeń
socjalnych ............................................................................................................................. 225
9. Odpowiedzialność na podstawie przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych ...................................................................................................................... 226
10. Odpowiedzialność za wykroczenia przewidziana na gruncie przepisów kodeksu pracy –
umowa cywilnoprawna zamiast umowy o pracę ....................................................... 227
11. Odpowiedzialność za wykroczenia przewidziana na gruncie przepisów kodeksu pracy
– brak wypłaty w terminie wynagrodzenia ................................................................ 231
12. Odpowiedzialność za wykroczenia przewidziana na gruncie przepisów kodeksu pracy –
bezpieczeństwo i higiena pracy ............................................................................... 232
13. Odpowiedzialność członków zarządu za naruszenia prawa pracy na gruncie przepisów
kodeksu karnego ........................................................................................................ 233
14. Do popełnienia przestępstwa wymagane jest zaistnienie wszystkich znamion czynu zabronionego określonych w ustawie ................................................................................ 234
15. Co do zasady, ochronie podlegają osoby zatrudnione na podstawie stosunku pracy z kodeksu pracy ..................................................................................................................... 235
16. Złośliwe lub uporczywe naruszanie praw pracownika w świetle kodeksu karnego ....... 236 13
17. Naruszenie przepisów prawa o ubezpieczeniach społecznych w świetle kodeksu karnego 237
18. Narażenie pracowników przez niedopełnienie obowiązków w zakresie bhp w świetle kodeksu karnego ................................................................................................................. 238
19. Brak zawiadomienia o wypadku, czy chorobie pracownika w świetle kodeksu karnego 239
ROZDZIAŁ III. ODPOWIEDZIALNOŚĆ CZŁONKÓW ZARZĄDU JAKO PRACOWNIKÓW SPÓŁKI .......................................................................... 241
1. Członkowie zarządu odpowiedzialni wobec spółki na podstawie regulacji kodeksu pracy 241
2. „Podwójna” odpowiedzialność członków zarządu spółki kapitałowej ....................... 241
3. Nieprzestrzeganie ustalonej organizacji i porządku pracy .......................................... 243
4. Nieprzestrzeganie ustalonej organizacji i porządku pracy – kara pieniężna ............... 244
5. Okoliczności brane pod uwagę przy wymierzaniu kary ............................................. 244
6. Przedawnienie uprawnienia do wymierzenia kary ..................................................... 245
7. Obowiązek wysłuchania pracownika przed wymierzeniem kary ................................ 245
8. Delegacja zadań w zakresie możliwości wysłuchania pracownika ............................. 246
9. Powiadomienie pracownika o zastosowanej karze...................................................... 247
10. Trzy etapy postępowania ........................................................................................... 247
11. Możliwość wniesienia sprzeciwu ............................................................................... 248
12. Droga sądowa w przypadku chęci uchylenia kary porządkowej ................................. 248
13. Prawo do sądu dopiero po wyczerpaniu procedury w ramach zakładu pracy .............. 249
14. Zatarcie ukarania sprawcy ......................................................................................... 249
15. Odpowiedzialność materialna członków zarządu wobec spółki pracodawcy .............. 250
16. Niewykonanie lub nienależyte wykonanie obowiązków pracowniczych .................... 251
17. Odpowiedzialność w granicach rzeczywistej szkody ................................................. 251
18. Ciężar dowodu ciąży na pracodawcy ......................................................................... 252
19. Gdy pracodawca przyczynia się do powstania szkody ............................................... 252
20. Szkoda wyrządzona przez kilku pracowników ........................................................... 253
21. Wielkość odszkodowania ........................................................................................... 254
22. Szkoda wyrządzona osobie trzeciej, a odpowiedzialność względem pracodawcy ....... 255
23. Podstawa prawna roszczeń osoby trzeciej .................................................................. 255
24. Ugoda zawarta między pracownikiem, a pracodawcą ................................................ 255
25. Odpowiedzialność za mienie powierzone pracownikowi ........................................... 256
26. Wspólna odpowiedzialność pracowników .................................................................. 257
27. Odpowiednie stosowanie przepisów .......................................................................... 258
CZĘŚĆ VI. ODPOWIEDZIALNOŚĆ CZŁONKA ZARZĄDU SPÓŁKI
KAPITAŁOWEJ NA GRUNCIE PRZEPISÓW KODEKSU
KARNEGO I KODEKSU KARNEGO SKARBOWEGO ..... 259
ROZDZIAŁ I. CZĘŚĆ OGÓLNA ................................................................................. 261
A. Zagadnienia wspólne .......................................................................................... 261
1. Ogólne zagadnienia związane z odpowiedzialnością karną i odpowiedzialnością karną
skarbową ................................................................................................................... 261
2. Podmioty ponoszące odpowiedzialność karną ........................................................... 262
3. Nullum crimen sine lege ............................................................................................ 263
4. Nullum crimen sine culpa .......................................................................................... 264 14
5. Społeczna szkodliwość czynu .................................................................................... 264
6. Formalne naruszenie przepisów nie zawsze powoduje powstanie odpowiedzialności 265
7. Przestępstwo, wykroczenie, zbrodnia i występek ....................................................... 265
8. Umyślność i nieumyślność w działaniu sprawcy ....................................................... 266
9. Usiłowanie, jako forma stadialna popełnienia czynu zabronionego ........................... 267
10. Formy zjawiskowe czynów zabronionych .................................................................. 268
11. Podżeganie ................................................................................................................ 270
12. Pomocnictwo ............................................................................................................. 270
13. Prowokacja ................................................................................................................ 271
B. Zagadnienia właściwe wyłącznie dla Kodeksu karnego .................................... 271
14. Kary i środki karne w kodeksie karnym ..................................................................... 271
15. Wysokość kary grzywny na gruncie regulacji kodeksu karnego ................................. 272
16. Przedawnienie karalności czynu zabronionego .......................................................... 273
17. Termin przedawnienia jest terminem prawa materialnego ......................................... 274
18. Zatarcie skazania ....................................................................................................... 274
19. Terminy, po jakich następuje zatarcie ........................................................................ 275
20. Zatarcie skazania – fikcja prawna .............................................................................. 275
C. Zagadnienia właściwe wyłącznie dla Kodeksu karnego skarbowego ............... 276
21. Szczególne formy zjawiskowe czynów zabronionych przewidziane dla odpowiedzialności karnej skarbowej .............................................................................................. 276
22. Kary i środki karne na gruncie kodeksu karnego skarbowego .................................... 276
23. Wysokość kary grzywny w kodeksie karnym skarbowym ......................................... 278
24. Czynny żal ................................................................................................................. 279
25. Przedawnienie karalności przestępstw skarbowych .................................................... 280
26. Przedawnienie karalności wykroczeń skarbowych ..................................................... 281
27. Przedawnienie należności, a przedawnienie karalności .............................................. 282
28. Zatarcie skazania za przestępstwa skarbowe .............................................................. 283
29. Zatarcie skazania za wykroczenia skarbowe .............................................................. 284
ROZDZIAŁ II. CZĘŚĆ SZCZEGÓLNA – KODEKS KARNY .................................. 285
1. Uwaga wstępna ......................................................................................................... 285
2. Przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu i inne ........................................... 285
3. Odpowiedzialność osoby zajmującej się sprawami majątkowymi .............................. 286
4. Wykorzystanie poufnej informacji (art. 266 k.k.) ...................................................... 288
5. Nadużycie zaufania (art. 296 k.k.) ............................................................................. 289
6. Odpowiedzialny każdy, kto posiada faktyczne władztwo w zarządzaniu mieniem ..... 291
7. Typy kwalifikowane i uprzywilejowane nadużycia udzielonych uprawnień (art. 296
§ 2-5 k.k.) .................................................................................................................. 291
8. Żądanie lub przyjmowanie łapówek (art. 296a k.k.) .................................................. 292
9. Typy kwalifikowane i uprzywilejowane żądania lub przyjmowania łapówek (art. 296a k.k.) 293
10. Łapownictwo czynne ................................................................................................. 294
11. Wyłudzenie środków z instytucji finansowych – oszustwo kapitałowe (art. 297 k.k.) 294
12. Zachowania, które stanowią o popełnieniu przestępstwa z art. 297 k.k. ..................... 296
13. Oszustwo kredytowe jest przestępstwem kierunkowym ............................................. 297
14. Uszczuplenie należności wierzyciela (art. 300 k.k.) ................................................... 297
15. Wspólnicy spółki, co do zasady, nie odpowiadają karnie za uszczuplenie majątku .... 298
16. Wyprowadzenie środków spółki przez wspólnika ...................................................... 299
17. Działanie na szkodę wierzycieli – wyprowadzenie majątku (art. 301 k.k.) ................. 299 15
18. Działanie na szkodę wierzycieli – wybiórcze spłacanie długów (art. 302 k.k.) .......... 300
19. Przekupstwo i sprzedajność wierzycieli ..................................................................... 300
20. Nieprowadzenie dokumentacji działalności gospodarczej (art. 303 k.k.) .................... 301
21. Uszczerbek podatkowy .............................................................................................. 301
22. Rodzaj dokumentacji zależy od formy organizacyjno-prawnej danego podmiotu ...... 301
23. Typ uprzywilejowany i kwalifikowany nieprowadzenia dokumentacji działalności
gospodarczej ............................................................................................................. 302
24. Przymuszenie do zawarcia umowy (art. 304 k.k.) ...................................................... 302
25. Utrudnianie przetargu publicznego (art. 305 k.k.) ...................................................... 303
26. Rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji dotyczących przetargu .................... 304
27. Nadzwyczajne złagodzenie kary ................................................................................ 305
28. Rozpowszechnienie nieprawdziwej informacji o stanie majątkowym oferenta (art. 311 k.k.) 305
ROZDZIAŁ III. CZĘŚĆ SZCZEGÓLNA – KODEKS KARNY SKARBOWY .......... 307
1. Uwaga wstępna ......................................................................................................... 307
2. Odpowiedzialność osoby zajmującej się sprawami gospodarczymi ........................... 307
3. Przestępstwa i wykroczenia skarbowe ....................................................................... 308
4. Nieujawnienie przedmiotu opodatkowania (art. 54 k.k.s.) ......................................... 309
5. Mała wartość kwoty podatku narażonego na uszczuplenie ........................................ 310
6. Nieujawnienie przedmiotu opodatkowania jako wykroczenie skarbowe .................... 311
7. Oszustwo podatkowe (art. 56 k.k.s.) .......................................................................... 312
8. Oszustwo podatkowe można popełnić wyłącznie umyślnie ....................................... 313
9. Mała wartość podatku narażonego na uszczuplenie ................................................... 313
10. Oszustwo podatkowe jako wykroczenie skarbowe ..................................................... 313
11. Brak złożenia deklaracji (oświadczenia) .................................................................... 314
12. Nienależny zwrot podatku (art. 76 k.k.s.) .................................................................. 314
13. Mała wartość kwoty narażonej na nienależny zwrot podatku ..................................... 316
14. Nienależny zwrot podatku jako wykroczenie skarbowe ............................................. 316
15. Niewpłacanie podatku w terminie (art. 77 k.k.s.) ....................................................... 316
16. Mała wartość niewpłaconego w terminie podatku ..................................................... 318
17. Podatek niewpłacony w terminie jako wykroczenie skarbowe ................................... 319
18. Nienależne pobranie subwencji, dotacji (art. 82 k.k.s.) .............................................. 319
19. Nienależne pobranie subwencji, dotacji jako wykroczenie skarbowe ......................... 320
20. Utrudnianie wykonywania czynności służbowych (art. 83 k.k.s.) .............................. 321
21. Wypadek mniejszej wagi przy utrudnianiu wykonywania czynności służbowych ..... 322
22. Niedopełnienie nadzoru (art. 84 k.k.s.) ...................................................................... 322
23. Oszustwo celne (art. 87 k.k.s.) ................................................................................... 323
24. Mała wartość należności celnej narażonej na uszczuplenie ........................................ 324
25. Wprowadzenie w błąd organu celnego jako wykroczenie skarbowe .......................... 324
26. Nienależny zwrot należności celnej (art. 92 k.k.s.) .................................................... 325
27. Mała wartość kwoty należności celnej nienależnie zwróconej ................................... 325
28. Nienależny zwrot należności celnej jako wykroczenie .............................................. 326
CZĘŚĆ VII. ODPOWIEDZIALNOŚĆ KARNA NA GRUNCIE KODEKSU SPÓŁEK HANDLOWYCH ..................................... 327
1. Uwaga wstępna ......................................................................................................... 329
2. Działanie na szkodę spółki lub nakłanianie do takiego działania ............................... 329
3. Niezgłoszenie wniosku o upadłość spółki .................................................................. 330 16
4. Ogłoszenie (przedstawienie) nieprawdziwych danych o funkcjonowaniu spółki ....... 331
5. Dopuszczenie nabycia przez spółkę własnych udziałów (akcji) ................................. 332
6. Wydanie przez spółkę dokumentów imiennych, na okaziciela lub dokumentów na zle-
cenie na udziały lub prawa do zysków w spółce ........................................................ 332
7. Umożliwienie bezprawnego głosowania .................................................................... 333
8. Nieuprawnione głosowanie na walnym zgromadzeniu lub wykonywaniu praw mniejszości ........................................................................................................................ 333
9. Bezpodstawne wydanie akcji ..................................................................................... 334
10. Naruszenie obowiązków członka zarządu .................................................................. 334
11. Nieumieszczenie wymaganej informacji na dokumentach ......................................... 335
CZĘŚĆ VIII. AKTY PRAWNE ................................................................................. 337
1. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych .............................. 339
2. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa ........................................ 355
3. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ............. 373
4. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny ................................................ 377
5. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy .................................................... 385
6. Ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości ................................................. 395
7. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny ...................................................... 403
8. Ustawa z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy ................................... 413