Książki

religie

chrześcijaństwo

Kawa

Opis książki Kawa:

Czy picie kawy mogło uchodzić za dowód zniewieściałości? Dlaczego odmawianie współmałżonce filiżanki naparu mogło skończyć się rozwodem? Czym groziła wizyta "węszyciela kawy"? A może pierwszą wiedeńską kawiarnię tak naprawdę założył Polak? Przyglądając się roli kawy w kulturze, znakomity słoweński antropolog Božidar Jezernik zgłębia tajniki kultur kultywujących tradycję jej picia. Barwna historia kawowych ziaren to także fascynujący przypis do historii medycyny, socjologii, prawa, ekonomii i religii. Pasjonująca lektura nie tylko dla miłośników czarnego naparu.

"Zobaczyć świat w ziarenku piasku – zapragnął kiedyś William Blake. Jezernik nie Blake, kawa nie piasek, Bliski Wschód i Europa to nie cały świat, ale poza tym wszystko się zgadza. Słoweński antropolog napisał porywający esej o kawie, w której zobaczył nieogarniony świat kulturowych znaczeń. W jego aromatycznej i erudycyjnej opowieści etymologia spotyka się z obyczajem, cielesne namiętności z duchowym porywem, kozy z rewolucją francuską, turecki sułtan z Bachowską kantatą. Prawdziwie kawaleryjska szarża!"
Dariusz Czaja

"Powtarzalność czynności w skali makro nie sprzyja refleksji. Parzymy codziennie miliony litrów kawy, kompletnie się nie zastanawiając, komu zawdzięczamy ów genialny wynalazek spożywczy, który w sposób tak radykalny odmienił kulturę znacznej części świata. O tym właśnie w swej pasjonującej książce pisze Božidar Jezernik, dając nam najbardziej kompetentny i frapujący wykład o historii kawy, jaki zdarzyło mi się czytać. By nie przerwać lektury, zaparzyłem w jej trakcie wiele kaw: po włosku, w ekspresie ciśnieniowym, jak i arabsku, w tygielku zwanym dżezwą. Powstrzymałem się tylko od spożycia kawy rozpuszczalnej, z czego autor - jak mniemam - byłby wielce zadowolony".
Robert Makłowicz

Fragment książki: Rozwiń >>

Arabskie słowo kahwa o nieznanym rodowodzie, przez turecką formę
kahve przeszło do języków europejskich i stało się kahvą w bośniackim,
kávą lub kawą w czeskim i polskim, kafą po serbsku, café po
francusku, caffe po włosku, coffee w angielskim, koffie holenderskim
i Kaffee w niemieckim. Nim znana stała się sama kawa, wyraz kahwa
był w powszechnym użyciu jako jedna z nazw wina, natomiast na
oznaczenie kawy – „wina islamu” – zaczęto go stosować dużo później.
Według pewnego średniowiecznego leksykografa arabskiego
kahwa jako nazwa wina wywodzi się stąd, że pijącemu odbiera łaknienie.
Użycie nazwy kahve na oznaczenie kawy było prostym krokiem:
wino eliminuje potrzebę jedzenia, a kawa oddala sen. Trzeba jednak
zaznaczyć, że żaden ze znanych współczesnych autorów arabskich
nie zapisał wyraźnie, iż wyraz pierwotnie oznaczający wino został
świadomie przeniesiony na kawę, którą jedni uważali za jego zdrowy
substytut, a inni za napój o szkodliwych, wręcz zgubnych właściwościach.
Fakt, że arabskie słowo nazywające kawę brzmi tak samo
jak słowo na określenie wina, był niejednokrotnie argumentem używanym
przez tych, którzy twierdzili, że zakaz zawarty w Koranie
dotyczy obu tych napojów. Później skrupulanci dali kawie nazwę
kihwa – żeby ją odróżnić od kahwa.
Picie kawy w Jemenie najprawdopodobniej rozszerzyło się z kręgów
sufich na inne środowiska, a ponieważ w poetyckim języku
mistyków słowo „wino” ma szczególne znaczenie, nadanie jego
poetyckiej nazwy nowemu napojowi wydaje się całkiem możliwe.
Zdaniem niektórych stało się tak właśnie dlatego, że zakazane wino
zastąpiła w czasie obrzędów religijnych kawa. Entuzjazm dla wielce
pomocnego napoju, który sufim pozwalał czuwać w czasie nocnych
modlitw, sprawił, że jego zwolennicy w dowód uznania nadali mu
tę poetycką, pieszczotliwą nazwę, jakiej używali, śpiewając hymny
na cześć wina.
Część etymologów łączy to słowo z nazwą prowincji Kaffa w południowej
Etiopii, która jakoby była jej ojczyzną.
Trzecie wyjaśnienie etymologii wyrazu, według którego nazwa
kawy pochodzi od jej krzepiącej mocy (quwwa – moc, siła), znawcy
przedmiotu uważają za mniej wiarygodne.
Już zakonnik maronicki Faustus Banesius Naironus (1635–1707?)
w rozprawie na temat kawy zapisał, że nazwa ta odnosi się do napoju,
a nie do owocu, z którego jest przyrządzony: „Kiedy ziarna, starte na
proch, wrą w wodzie, otrzymują nazwę cahué albo kawa, podobnie
jak zboże, gdy zostanie zmielone, nie nazywa się już zbożem, lecz
kaszą lub mąką, a napój z winogron nazywa się winem, nie zaś winogronami,
choć nie jest niczym innym niż wyciśniętymi owocami
winorośli. Tak też wyraz kawa nie oznacza ziaren, a jedynie napój
z nich przyrządzony”*.
Słowo kahwa może czasem zostać rozszerzone, by wyraźniej
określać, o jaki rodzaj napoju chodzi, ponieważ można go przygotować
albo z samych łupin (al-kahwa
al-kiszrijja),
albo z jąder (al-kahwa
al-bunnijja). (...)
Gatunki kawy znacznie różnią się smakiem, wpływają na to warunki
klimatyczne i gleba, na której rosną kawowce. Bardzo ważny
jest również sposób zbierania ziaren, ich obróbki, magazynowania
i transportu. Smakiem mogą się więc różnić także partie pochodzące
z tej samej plantacji, ponieważ nawet dwa ziarna nie są jednakowe,
choćby zebrano je z tej samej gałęzi. W handlu kawą najbardziej
cenione są smaki „kwaśny”, „gorzki” i „słodki”, oprócz nich znane
są też „miękki”, „aksamitny” i „winny” oraz „neutralny” i „dziki”.
Mniej wartościowe smaki nie pojawiają się w wyspecjalizowanych
sklepach jako odrębne gatunki, lecz anonimowo w mieszankach
kawy. „Dziki”, „trawiasty” czy „błotny” zyskały nazwy od ziemi, na
jakiej rosły drzewka. Z regionu Rio de Janeiro pochodzi brazylijska
kawa o mało przyjemnym smaku, nazywana Rioy. A takie kawy są
najbardziej atrakcyjne z powodu ceny – interesują się nimi przede
wszystkim producenci kawy rozpuszczalnej.
Kawowiec jest rośliną tropikalną, najlepiej czuje się między piątym
a piętnastym stopniem szerokości geograficznej na północ i południe
od równika. Chociaż lubi tereny górskie, dobre plony daje
również w „pasie kawowym” rozciągającym się w bardzo różnych
klimatach, na różnej glebie i różnych wysokościach, z opadami o różnej
intensywności. Z powodzeniem rośnie w gorących, wilgotnych
dolinach i deszczowych lasach Afryki, na chłodnych, wietrznych
i mglistych stokach gór Ameryki Środkowej, w zmiennym klimacie
Karaibów, z przeplatającymi się okresami suszy, ulewnych deszczów
i porywistych wiatrów. Spośród około sześćdziesięciu znanych gatunków
kawowca hodowanych na całym świecie najbardziej znane
są trzy, a każdy z nich występuje w wielu podgatunkach. Najważniejsza,
Coffea arabica, rośnie w Etiopii i daje ponad dziewięć dziesiątych
światowych zbiorów kawy surowej (zielonej) i najwyborniejsze
ziarna. Arabika z Kenii i Tanzanii należy obecnie do najlepszych kaw
na świecie. Chociaż pierwotne ojczyzny kawy to Abisynia i Arabia,
przywędrowała ona na tereny wschodniej Afryki dopiero pod
koniec dziewiętnastego wieku - pierwsze sadzonki arabiki przywieźli
około 1893 roku katoliccy misjonarze z wyspy Reunion położonej
w pobliżu Mauritiusa. Coffea liberica wywodzi się z Liberii,
a Coffea robusta – z Konga. Jak mówi nazwa (po łacinie robustus znaczy
„silny”, „mocny”), ten ostatni gatunek jest odporniejszy na różnice
klimatyczne i mniej wrażliwy na choroby, wymaga mniej zabiegów
pielęgnacyjnych, okopywania, pielenia i przycinania.