Książki

historia

Katolicyzm polski Ciągłość i zmiana

Opis książki Katolicyzm polski Ciągłość i zmiana:

W Polsce w okresie wielkiej transformacji ustrojowej deklarowane wierzenia i praktyki religijne pozostawały na względnie stabilnym poziomie. Na tle krajów zachodnioeuropejskich społeczeństwo polskie nadal prezentuje stosunkowo wysoki poziom religijności. Jednak katolicyzmu polskiego nie da się opisać w kategoriach jednorodnego faktu społecznego. Z jednej strony silne są procesy sekularyzacyjne, z drugiej ważna jest ewangelizacja młodych. W konsekwencji tych sprzecznych oddziaływań społeczno-kulturowych należy przyjąć ,,wielościeżkową" interpretację procesów przemian w polskim katolicyzmie (między sekularyzacją i ewangelizacją). Zarówno procesy sekularyzacji, jak i strukturalnej indywidualizacji nie muszą oznaczać odchodzenia od religii, lecz zmianę jej charakteru i funkcji; nie muszą oznaczać końca czy zmierzchu Kościoła ludowego, lecz jego osłabienie, które nie wyklucza szans na jego przekształcenia i przemiany.

Spis treści: Rozwiń >>

WSTĘP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
R o z d z i a ł I
RELIGIJNOŚĆ KATOLIKÓW POLSKICH W PROCESIE PRZEMIAN. . . . . 15
§ 1. Przynależność statystyczna Polaków do Kościoła katolickiego. . . . . . . . . .19
§ 2. Przynależność do Kościoła katolickiego w świetle sondaży opinii
publicznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .24
§ 3. Wiara i wierzenia religijne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .32
§ 4. Praktyki religijne w społeczeństwie polskim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .46
§ 5. Moralność religijna Polaków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .62
§ 6. Identyfi kacja katolików z Kościołem katolickim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .72
§ 7. Jeden czy wiele katolicyzmów? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .85
§ 8. Uwagi końcowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .98
R o z d z i a ł I I
KOŚCIÓŁ KATOLICKI W OPINII POLAKÓW – ZAUFANIE I DYSTANS
SPOŁECZNY. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .101
§ 1. Pozycja i rola Kościoła katolickiego w społeczeństwie polskim . . . . . . . .108
§ 2. Ogólne zaufanie do Kościoła katolickiego w świetle sondaży opinii
publicznej i badań socjologicznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .123
§ 3. Ocena działalności Kościoła katolickiego w różnych dziedzinach
życia publicznego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137
§ 4. Kościół katolicki jako instytucja społeczno-polityczna . . . . . . . . . . . . . . .145
§ 5. Komentarz socjologiczny do uzyskanych wyników empirycznych . . . . . .156
§ 6. Uwagi końcowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .172
R o z d z i a ł I I I
PARAFIA KATOLICKA JAKO ŚRODOWISKO
SPOŁECZNO-KULTUROWE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 180
§ 1. Kontekst społeczno-kulturowy parafi i katolickiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . .184
§ 2. Przynależność katolików do parafi i . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .189
§ 3. Przejawy więzi społecznej w parafi i. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .200
§ 4. Współudział wiernych w decyzjach parafi alnych. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .221
§ 5. Kapłan w życiu społecznym parafi i . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .234
§ 6. Uwagi końcowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .243
R o z d z i a ł I V
PRZYNALEŻNOŚĆ DO RUCHÓW I WSPÓLNOT RELIGIJNYCH
ORAZ STOWARZYSZEŃ KATOLICKICH . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 249
§ 1. Ruchy i wspólnoty religijne oraz stowarzyszenia katolickie
podstawą odnowy Kościoła i parafi i. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .253
§ 2. Ruchy i wspólnoty religijne oraz stowarzyszenia katolickie
w świetle badań socjologicznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .263
§ 3. Akcja Katolicka w parafi i . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .278
§ 4. Struktury organizacyjne w parafi i. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .284
§ 5. Uwagi końcowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .293
R o z d z i a ł V
EDUKACJA RELIGIJNA W SZKOLE Z PERSPEKTYWY SOCJOLOGICZNEJ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 300
§ 1. Opinie Polaków na temat nauczania religii katolickiej
w szkołach publicznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .301
§ 2. Lekcje religii w szkole jako fakt społeczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .306
§ 3. Szkoła czy parafi a miejscem edukacji religijnej. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 311
§ 4. Ocena lekcji religii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .316
§ 5. Ocena programu zajęć z lekcji religii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .319
§ 6. Katechizacja szkolna a poziom wiedzy religijnej młodzieży . . . . . . . . . . .323
§ 7. Edukacja religijna w szkole a praktyki religijne i moralność młodzieży .327
§ 8. Uwagi końcowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .332
R o z d z i a ł V I
JAN PAWEŁ II JAKO GWARANCJA TRWAŁOŚCI POLSKIEGO
KATOLICYZMU. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 337
§ 1. Autorytet Jana Pawła II w świetle sondaży opinii publicznej. . . . . . . . . . .340
§ 2. Autorytet Jana Pawła II w opinii młodzieży. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .353
§ 3. Jan Paweł II jako autorytet moralny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .359
§ 4. Nauczanie Jana Pawła II a przemiany w rodzinie polskiej. . . . . . . . . . . . .364
§ 5. Uwagi końcowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .366
R o z d z i a ł V I I
PRZYSZŁOŚĆ KOŚCIOŁA KATOLICKIEGO W POLSCE
W OPINII POLAKÓW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 372
§ 1. Opinie Polaków o szansach religii i Kościoła katolickiego
w przyszłości w świetle badań socjologicznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .374
§ 2. Komentarz socjologiczny do uzyskanych wyników empirycznych . . . . .385
§ 3. Uwagi końcowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .391
ZAKOŃCZENIE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 396
WYKAZ SKRÓTÓW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 406
BIBLIOGRAFIA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 407
NOTA BIBLIOGRAFICZNA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 441

Fragment książki: Rozwiń >>

Polscy socjologowie religii wskazują na wyjątkową trwałość religijności
w naszym kraju w jej najogólniejszych wymiarach, tj. autodeklaracjach
wyznaniowych i autoidentyfi kacjach religijnych. Przemiany społecznopolityczne
i gospodarcze nie doprowadziły do spadku religijności na płaszczyźnie
tzw. religijności ogólnonarodowej (wiara narodu), na której funkcjonuje
ona bardziej jako wartość wspólna niż osobowa. Można założyć,
że w środowiskach młodzieżowych będą już zaznaczać się pierwsze symptomy
zmian w podstawowych (ogólnych) parametrach życia religijnego,
takich jak przynależność do określonego wyznania czy globalne postawy
wobec religii, chociaż i w tych środowiskach zmiany będą mieć bardziej
ewolucyjny niż rewolucyjny charakter.
Strukturę wyznaniową społeczeństwa określa się na podstawie spisów
powszechnych albo autodeklaracji badanych osób. Autodeklaracje wy-
znaniowe odnoszą się do tzw. całościowych (globalnych) wyznań wiary
i należą do najbardziej trwałych składników religijności. Nie zmieniają się
one równolegle wraz z dokonującymi się przemianami w makrostrukturze
społecznej. Jednostki przyznają się w akcie autoidentyfi kacji do poszcze-
gólnych wyznań, co w ich świadomości wiąże się z pewnymi przeżyciami,
przekonaniami i gotowością do działania (ogólna religijność). Kościoły
chrześcijańskie w Europie były trwałym elementem struktury społecznej,
a chrześcijaństwo utrwaliło się w „ukościelnionych” formach. Dopiero
w warunkach przyspieszonej sekularyzacji w ostatnich kilku dekadach
XX wieku Kościoły zaczęły tracić na znaczeniu, zarówno w sferze życia
prywatnego, jak i publicznego. W Polsce określenie struktury wyznaniowej
społeczeństwa nie jest łatwe, bowiem od wielu lat spisy powszechne nie
uwzględniają pytania o przynależność wyznaniową.
Nawet w zsekularyzowanych krajach Europy Zachodniej zmiany
w przynależności wyznaniowej dokonują się powoli. Wprawdzie w la-
tach 1981-1999 odnotowano w wielu z tych krajów spadek przynależności
wyznaniowej, ale – z wyjątkiem Holandii – był on nieznaczny i w konsekwencji
wskaźnik konfesjonalizacji utrzymywał się na względnie wysokim
poziomie (np. Belgia – 63%, Irlandia – 90%, Włochy – 82%, Portugalia
– 88%, Anglia – 82%, Francja – 57%, zachodnie landy Niemiec – 82%).
Większość Europejczyków przyznaje się do jakiegoś Kościoła chrześcijańskiego, nawet jeżeli wielu z nich pozostaje w dystansie do swojego Kościoła.
W nagłej potrzebie, czy z okazji świąt kościelnych można się do niego
odwołać, czy skorzystać z jego religijnej oferty. Socjolog brytyjska Grace
Davie określa tę funkcję, przypisywaną Kościołom, jako religię zastępczą
(vicarious religion) (Hellemans 2005: 23). W wielu krajach zachodnio-
europejskich mamy do czynienia z rozwojem islamu i wielu innych nowych
ruchów religijnych (Casanova 2009a: 31-83), ale także z osłabieniem
tradycyjnych systemów religijnych i z rozproszeniem religijnych symboli
(Stachowska 2003: 363).