Książki

literatura faktu, reportaż

Druga ojczyzna Imigranci w społeczeństwie otwartym

Opis książki Druga ojczyzna Imigranci w społeczeństwie otwartym:

"Przekład z języka niderlandzkiego Ewa Jusewicz-Kalter ""Co się stało z pogodną utopią multikulturalizmu? Co się dzieje z liberalnymi społeczeństwami Zachodu? Trudno o lepsze miejsce do szukania odpowiedzi niż słynąca z otwartości i tolerancji Holandia. Paul Scheffer analizuje holenderskie społeczeństwo bezwzględnie, lecz z taktem. Zewnętrzne doświadczenie podróży i wewnętrzne doświadczenie obcowania z Innym, imigrantem, pozwala mu przebić się przez mur wygodnych złudzeń. Zagrożeniem dla Europy nie jest wojujący islam - zagrożeniem jest ona sama, nieskłonna do autoanalizy, ukrywająca pod maską tolerancji pogardę i wciąż niewypowiedziane grzechy kolonialnej przeszłości"". Edwin Bendyk, ""Polityka"" ""Scheffer sporo miejsca poświęca Polakom, którzy - co sam zauważa - z eksporterów migracji lada dzień mogą się stać jej importerami. Jego książka powinna się stać podręcznikiem dla tych, co się z imigrantami zetkną - bo pokazuje, jakich błędów nie wolno nam popełnić w dniu, gdy ludzie z Afryki, Azji czy byłego Związku Radzieckiego zaczną intensywnie pukać w nasze drzwi. Ale powinni do niej zajrzeć i ci, co sami emigrują - bo punktuje postawy, które prowadzą do alienacji, wykluczenia i imigranckich gett"". Witold Szabłowski W swej przełomowej książce Paul Scheffer przenosi dyskusję o imigrantach z poziomu walki w okopach na płaszczyznę ogólną. Pokazuje, że nie jest to problem lokalny ani odosobniony. Odwołuje się do historii Stanów Zjednoczonych, by wskazać, że nawet w kraju, który najlepiej na świecie radzi sobie z asymilacją, ogromny napływ ludności doprowadzał do niepokojów społecznych i problemów socjalnych. Opisuje sposoby, w jakie inne kraje i poszczególne miasta radzą z głębokim, często niebezpiecznymi społecznymi skutkami imigracji. Brak debaty publicznej nie może być rozwiązaniem, przekonuje, podobnie jak bierne i bezrefleksyjne narzekanie na przybyszów. Przedstawiona przez niego socjologiczno-historyczna analiza przekracza granice geograficzne i metodologiczne, czerpiąc z psychologii społecznej, socjologii miasta, stosunków międzynarodowych, historii i antropologii kulturowej. Druga ojczyzna stanowi krok w kierunku nowego społecznego porozumienia, w kierunku równowagi między otwartością a wykluczeniem."

Fragment książki: Rozwiń >>

Witam serdecznie – rozlega się nieoczekiwanie po drugiej
stronie ulicy – podoba się panu tutaj?”. Tak, bardzo
mi się podoba i nie ma w tym śladu kłamstwa, gdyż podczas
letnich miesięcy marokańskie miasto portowe Tanger
przedstawia sobą pociągający rozgardiasz. Wzdłuż bulwaru
paradują młodzi i starzy, rozpakowani i spakowani. Miasto
pęka w szwach od powracających migrantów. Ich dzieci
często są modnie ubrane, a oni sami prowadzą eleganckie
samochody, co w oczach tych, którzy pozostali w kraju, jest
wyrazem osiągniętego sukcesu.
W ciągu ubiegłych tygodni ciągle spotykałem się z serdecznym
powitaniem, gdyż Maroko cechuje tradycyjna
gościnność. Ale tym razem pozdrowienie dobiegło z ust
młodego Marokańczyka, który zagadnął mnie w moim ojczystym
języku, i to z amsterdamskim akcentem. Zaczepił
mnie z dumą gospodarza: „Oto mój kraj, no i co pan o nim
sądzi?”. Porozmawialiśmy trochę o życiu tutaj i tam, po
czym wsiadł do samochodu ze swoimi przyjaciółmi i zniknął
w tłumie.
Pozostałem nieco skonsternowany, ponieważ ten, który
mnie powitał u siebie, był moim rodakiem. Kiedy tylko otworzył
usta, sprzedawcy na targu w Tangerze natychmiast
wiedzieli, że urodził się za granicą, o ile nie zasugerowała
im tego wcześniej jego postawa. Ceny mieli dla niego wyższe
niż dla tubylców, również on był przede wszystkim
chodzącym portfelem. Jako turysta spędzał wakacje w kraju,
który znał zaledwie powierzchownie, w zasadzie jedynie
z opowieści rodziców.
W jego powitaniu odczułem nie tylko przyjazny gest,
lecz również wyraz słodko‑
gorzkiej zemsty. W końcu mógł
pokazać coś, co należało do niego, w końcu role się odwróciły.
Serdecznie witani goście byli bowiem tymi samymi,
którzy we własnym kraju często odwracali się do
niego plecami. To niemal wyzywające „witam serdecznie”
uświadamiało holenderskiemu turyście, jakie braki wykazuje
w stosunku do obcokrajowców. Przynajmniej ja tak
to odczułem.
Krajanie na obczyźnie, ale równocześnie ludzie obcy
we własnym kraju. To właśnie niepewność, o której będzie
tu mowa. Konsternacja, która przejawia się łagodnie, lecz
ma również ostre kanty. Za tym serdecznym powitaniem,
wypowiedzianym w obcym kraju, kryje się ziemia niczyja,
poczucie, że człowiek właściwie nigdzie nie jest u siebie.
Pragnienie bycia dumnym z tego, co w zasadzie zna się
jedynie ze słyszenia, gdyż nie można być dumnym z miejsca,
w którym się dorastało.
Kiedy podążamy z powrotem śladem migrantów do
kraju ich pochodzenia, dostrzegamy niepewność, która
stała się również naszym udziałem. Migranci ze wszystkich
stron świata zmienili wygląd wielkich miast. Od dawna
już przestały mieć znaczenie ich i nasze pierwotne zamierzenia.
W naszych dzielnicach zagnieździł się świat, co
jest doświadczeniem konsternującym i szokującym. Rynki,
świątynie, szkoły i związki sportowe: wszystko i wszyscy
stykają się z aktualną wędrówką ludów, której końca nie
widać.
Jesteśmy świadkami dojmujących zmian, a uznanie ich
za nieistotne lub zlekceważenie ich byłoby czymś nierozsądnym.
Jakże często stykamy się z banalnym stwierdzeniem
„imigracja to zjawisko ponadczasowe”, z poglądem,
że ludzie zawsze byli ruchliwi, więc obecne czasy nie stanowią
pod tym względem wyjątku. Na przykład, gmina
Amsterdam ogłasza, jakby dotyczyło to czegoś oczywistego:
„Niemal połowa amsterdamczyków pochodzi spoza Holandii.
To nic nowego. Jako miasto imigracyjne Amsterdam od
wielu wieków jest otwarty dla ludzi różnego pochodzenia
i wyznania: proszę pomyśleć o portugalskich Żydach, francuskich
hugenotach bądź masowo przybywających robotnikach
z Niemiec”.
Nawet jeśli w myśl kryteriów historycznych nie jest to
nic nowego, jesteśmy świadkami znaczących zmian w składzie
społeczeństwa. Rzeczywiście, wiek XVII charakteryzował
spory ruch ludności, ale nie ma to przecież wpływu na
rewolucję, z jaką mają obecnie do czynienia wielkie miasta.
Mówiąc o robotnikach masowo napływających z Niemiec,
którzy niegdyś zapełnili różne regiony naszego kraju, nie
można przecież pominąć robotników cudzoziemskich z Maroka
lub Turcji, którzy zmieniają wygląd naszych dzielnic.
Wprawdzie Żydzi uciekali z Portugalii w tę stronę, aby
umknąć inkwizycji, lecz przez to nie stało się czymś oczywistym,
że będą do nas przybywać uchodźcy z Iranu bądź
Afganistanu, pragnący uniknąć religijnej tyranii islamu.
Co właściwie wiemy na temat ludności napływowej,
która sprawiła niegdyś, że Amsterdam stał się miastem
imigracyjnym? W niedawno przeprowadzonym badaniu
historyczka Erika Kuijpers mówi o „niezliczonych” i „niewidzialnych”,
uwidaczniając, że nie wiemy o nich zbyt wiele,
jedynie wyższa warstwa społeczna stała się znana dzięki
pracom publicznym oraz pięknym budynkom zbudowanym
nad kanałami. Poza tym trudno odtworzyć życie większości
emigrantów, nawet ich liczbę znamy tylko w przybliżeniu.
Już sam ten deficyt wiedzy sprawia, że pewne siebie stwierdzenie
„nie ma nic nowego” jest tak irytujące.
Jak długo można negować znaczenie tego, co nam się
obecnie przytrafia, wskazując na to, co się działo w przeszłości?
Jak długo można oznajmiać, że to, czego intensywnie
doświadczamy, nie mieści się w ramach uznanych
norm? Narzuca się refleksja, że współczesna migracja oraz
reakcje, jakie spowodowała, nie pomogły na razie w rozwoju
społeczeństwa. Trudno temu zaprzeczyć: w naszym
kraju, lecz również w krajach sąsiednich, tolerancja i poczucie
wolności znajdują się pod presją.
Żyjemy w czasach, gdy prawo wyłączności przyznaje
się postępowi, a poczucie bezpowrotnej utraty czegokolwiek
natychmiast zostaje zbagatelizowane jako tęsknota
za przeszłością, i to przeszłością wyobrażaną sobie rzekomo
o wiele za pięknie. Z wielkim zapamiętaniem transformujemy
rzeczywistość: pauperyzację nazywamy krótko
i zwięźle wzbogaceniem, połowiczną znajomość języka
uznajemy powszechnie za dwujęzyczność, a małostkowość
traktujemy wyrozumiale. Ale te elastyczne słowa nie przyczyniają
się ani trochę do uelastycznienia rzeczywistości.
Konfliktom sprowokowanym przybyciem migrantów nie
da się już zaprzeczyć.
Migracja, z którą mamy obecnie do czynienia, nie spowodowała
otwarcia naszych społeczeństw, a dotyczy to
wielu aspektów. Wskutek tradycyjnych poglądów, które
przynoszą ze sobą liczni migranci, pojawiły się nagle dawne
pytania dotyczące pozycji kobiety, a wolność słowa stała się
wartością kontrowersyjną. Niespodziewanie ponownie zaczęliśmy
mówić o bluźnierstwach oraz utracie wiary. Nawet
jeśli dotyczy to czasem poglądów, które znamy z własnej
historii, trudno nazwać postępem konieczność powtarzania
procesu emancypacji sprzed pięćdziesięciu lat.