Książki

religie

Chrześcijaństwo pierwotne jako system religijny

Opis książki Chrześcijaństwo pierwotne jako system religijny:

Badania nad wczesnym chrześcijaństwem są bardzo rozwinięte i jest nie lada osiągnięciem zaproponowanie w tej dziedzinie czegoś istotnie nowego, a naukowo interesującego. To zaś się autorowi bezsprzecznie udało. Trudno by znaleźć coś podobnego w literaturze przedmiotu (łączenie chrześcijaństwa z religiami misteryjnymi w nurcie Religionsgeschichte miało inny charakter). Dodam, że nie jest to tylko propozycja teoretyczna i historyczna. Pomóc ona może w zrozumieniu sytuacji i perspektyw chrześcijaństwa dzisiaj, co autor zresztą zaznacza. Pokazuje, że wiara i chrześcijaństwo mają charakter dynamiczny i rozwojowy, a nie statyczny. Prof. dr hab. Michał Wojciechowski

Spis treści: Rozwiń >>

Wstęp.........................................................................................................11
I. Ewolucyjny charakter chrześcijańskiej moralności................................17
1. Problem..................................................................................................17
2. Wstęp.....................................................................................................17
3. Typologia współczesnych Żydów w relacji do Jezusa...........................18
3.1. Postawa negatywna........................................................................18
3.2. Postawa neutralna..........................................................................19
3.3. Postawa pozytywna.......................................................................19
3.3.1. Jezus pobożnym nauczycielem Tory i cudotwórcą...............19
3.3.2. Jezus Mesjaszem....................................................................20
3.3.3. Jezus Bogiem.........................................................................21
4. Ewolucyjny charakter doświadczenia wiary..........................................22
4.1. Chrześcijanin / katechumen (wierzący) a wierny..........................22
4.2. Struktura inicjacji w Kościele pierwotnym...................................24
4.3. Inicjacja na podstawie Konstytucji Apostolskich..........................24
5. Fazy ewolucji moralności wczesnochrześcijańskiej..............................26
5.1. Moralność Tory..............................................................................27
5.2. Moralność Proroków.....................................................................28
5.3. Moralność mesjańska.....................................................................30
5.4. Moralność przyjacielska................................................................31
6. Wnioski..................................................................................................33
II. Praxis w oparciu o Mk 10,17-31 i paralele...........................................35
1. Wstęp.....................................................................................................35
2. Zagadnienia wprowadzające..................................................................36
3. Dialog Jezusa z bogatym Żydem...........................................................37
3.1. Teksty.............................................................................................37
3.2. Sceneria spotkania.........................................................................38
3.3. Charakterystyka pytającego...........................................................39
3.4. Problem młodzieńca......................................................................40
3.5. „Znasz przykazania?”....................................................................43
3.6. Młodzieniec gorliwyod młodości..................................................45
3.7. „Chcesz być doskonały?”..............................................................46
3.8. „Sprzedaj, co posiadasz”...............................................................48
3.9. Reakcja bogatego...........................................................................50
4. Dialog Jezusa z uczniami.......................................................................51
4.1. Teksty.............................................................................................51
4.2. Dyskurs o trudności wejścia do Królestwa Boga..........................51
4.3. Wielbłąd i ucho igielne..................................................................53
4.4. Niemożliwe dla ludzi, ale możliwe dla Boga................................54
5. Dialog Jezusa z Piotrem.........................................................................56
5.1. Teksty.............................................................................................56
5.2. Rozterki Piotra...............................................................................57
5.3. Nagrody dla katechumenów..........................................................58
5.4. Pierwsi ostatnimi...........................................................................59
5.5. Nagroda dla „Dwunastu”...............................................................59
6. Konkluzja...............................................................................................64
III. Małżeństwo według Ef 5,21-33...........................................................67
1. Wstęp.....................................................................................................67
2. Zagadnienia wprowadzające..................................................................68
2.1. Kontekst „kodeksu małżeńskiego”................................................68
2.2. Geneza „kodeksu małżeńskiego”..................................................70
3. Interpretacja inicjacyjna Ef 5,21-33......................................................72
3.1. Wzajemne podporządkowanie się (5,21).......................................72
3.2. Podporządkowanie się żon mężom (5,22-24)...............................74
3.2.1. Upośledzona pozycja żony?..................................................74
3.2.2. Mąż a Mesjasz, żona a ekklesia.............................................76
3.3. Miłość mężów do żon (5,25-30)....................................................78
3.3.1. Miłość w perspektywie krzyża..............................................78
3.3.2. Regeneracja ekklesii jako model regeneracji żony...............80
3.3.3. Miłość żony jak siebie samego..............................................83
3.4. Tajemnica wielka – czyli jaka? (5,31-33)......................................84
4. Wnioski................................................................................................. 87
IV. Prymat Piotra jako istotny element władzy.........................................89
A. Wstęp....................................................................................................89
B. Dyskusja nad tekstem Mt 16,13-20.......................................................89
1. Konteksty obietnicy prymatu Piotra......................................................89
1.1. Kontekst literacki...........................................................................89
1.2. Kontekst geograficzny...................................................................90
1.3. Kontekst liturgiczny......................................................................91
2. Skrutynium uczniów (Mt 16,13-16)......................................................92
2.1. Pierwsze pytanie Jezusa i odpowiedź uczniów.............................92
2.1.1. Syn Człowieczy (¦ u¥òß toû ˜nqrýpou).............................92
2.1.2. Jan Chrzciciel, Eliasz i Jeremiasz..........................................93
2.2. Drugie pytanie Jezusa i odpowiedź Szymona...............................94
2.2.1. Kwestie tekstualne.................................................................94
2.2.2. Mesjasz (¦ Xristóß – ho Christos)......................................95
2.2.3. Syn Boga – znaczenie właściwe czy metaforyczne?.............95
2.2.4. „Bóg żyjący”.........................................................................97
3. Logion obietnicy prymatu Piotra (Mt 16,17-19)...................................98
3.1. Tekst i struktura logionu................................................................98
3.2. Makaryzm jako potwierdzenie objawienia....................................99
3.3. Simon BarIona (Símwn Bariwnâ)...............................................100
3.4. Petros (Pétroß)..........................................................................101
3.5. Kefas (Khfâß)............................................................................103
3.6. Petra (pétra) – geneza i znaczenie.............................................104
3.7. Ekklesia jako „qehal Maszijach”.................................................107
3.8. Agresja „bram Hadesu”...............................................................109
3.9. Uprawnienia Piotra...................................................................... 111
3.9.1. „Klucze Królestwa Niebios”............................................... 111
3.9.2. Władza wiązania i rozwiązywania......................................112
4. Konkluzja.............................................................................................114
C. Interpretacja inicjacyjna obietnicy prymatu Piotra.............................115
1. Wstęp...................................................................................................115
2. Inicjacyjna fotografia ekklesii..............................................................115
3. Konkluzja.............................................................................................117
D. Wnioski...............................................................................................118
V. Idee teologiczne na podstawie Jk 1,12-18...........................................119
1. Wstęp...................................................................................................119
2. Ramy kompozycji i jej tłumaczenie....................................................120
3. Egzegeza i interpretacja inicjacyjna....................................................120
3.1. Makaryzm (1,12).........................................................................120
3.1.1. Kto jest błogosławionym mężem?......................................121
3.1.2. Wytrwałość a etyka tymczasowości....................................122
3.1.3. Doświadczenia na etapie katechumenatu............................123
3.1.4. Próba biletem do „korony życia”........................................124
3.1.5. Teologia obietnicy...............................................................125
3.1.6. „Miłujący Go”.....................................................................126
3.2. Bóg a zło (1,13)...........................................................................126
3.3. Kerygmat negatywny (1,14-16)...................................................128
3.3.1. Pożądliwość jako podstawowy problem
katechumena..................................................................................128
3.3.2. Staczanie się ku śmierci......................................................129
3.4. Kerygmat pozytywny (1,17-18)..................................................130
3.4.1. Kosmologia w w. 1,17?.......................................................130
3.4.2. Bóg jako darczyńca.............................................................131
3.4.3. Niezmienność Boga.............................................................133
3.4.4. Bóg jako „brzemienna matka”............................................134
3.4.4.1. Postanowił i urodził.....................................................134
3.4.4.2. „Słowo prawdy” jako narzędzie rodzenia...................135
3.4.5. „Jakaś pierwocina jego stworzeń”..................................136
4. Konkluzja.............................................................................................137
Zakończenie.............................................................................................139
Wykaz skrótów........................................................................................141
Bibliografia..............................................................................................143
Zusammenfassung...................................................................................157
Indeks autorów.........................................................................................159

Fragment książki: Rozwiń >>

1. Problem
Kiedy myślę o ewolucyjnym charakterze wczesnochrześcijańskiej moral-
ności, bynajmniej nie mam na uwadze ewolucji w łonie świadomości spo-
łecznej odnośnie do moralności chrześcijańskiej na przestrzeni wieków czy
w bardziej oznaczonym przedziale czasu. Interesuje mnie coś innego: ewo-
lucja samej moralności.
W chrześcijaństwie pierwotnym fundament i punkt odniesienia do wiary
i moralności stanowiła osoba Jezusa. Z doświadczenia wiary w osobę Jezusa tworzył się nowy człowiek w środowisku konkretnej wspólnoty, a w nim
nowa moralność religijna. Doświadczenie religijne opisane w Nowym Testamencie nie jest jedno-
aktowe, a moralność, która jest jego pochodną, to nie rzeczywistość sta-
tyczna, ale dynamiczna. Moralność religijna, która wyłania się z pism NT
i innych dokumentów chrześcijaństwa starożytnego nie tylko, że z natury
swojej jest społeczna, ale przede wszystkim znamionuje ją progresywność
i transpozycja. Wskutek tego np. norma: miłuj bliźniego, jak siebie (samego)
nie odzwierciedla tego samego poziomu doświadczenia religijnego i tego samego etapu moralności, co norma: miłujcie się wzajemnie, jak Ja was umi-
łowałem.
2. Wstęp
By powyższy problem wyraziście zaanonsować, przywołam pewien epi-
zod z naukowego kręgu. Pewnego dnia zadałem profesorowi humaniście –
osobie o żydowskim pochodzeniu i żydowskiej strukturze mentalności, ale
chrześcijaninowi z denominacji i regularnie praktykującemu – następujące
pytanie: wierzysz egzystencjalną wiarą, że Jezus jest Bogiem? W odpowiedzi
usłyszałem: Jezus Bogiem…?, o czym my mówimy…? O tym, kontynuowa-
łem, że do definicji chrześcijanina wchodzi uznanie Jezusa za Boga. Profesor odrzekł – To są deklaracje. Po kilku chwilach zadałem mu drugie pytanie:
wierzysz, że Jezus jest Mesjaszem? On zareagował na to pytaniem reto-
rycznym: a kim w tradycji żydowskiej jest Mesjasz? Czyli – zachęciłem go do
kontynuacji wątku. Wówczas dodał: czyli, to są chyba zbyt wysokie standardy jak na Jezusa. Ostatecznie przyznał, że uważa Jezusa za nauczyciela, niższym rangą od Mojżesza.
Statystyczny chrześcijanin nieżydowskiego pochodzenia może się zdu-
mieć zaprezentowaną postawą mojego „kolegi po fachu”. Dla typowego chrześcijanina, jako człowieka wychowanego na tzw. odgórnej chrystologii
jest to postawa zgoła niepojęta (precyzyjniej jest mówić odgórna filiologia)1.
Mówiąc odgórna filiologia, mam na uwadze proces przekazu doktryny i wia-
ry, który rozpoczyna się i wibruje wokół konstatacji, że Jezus jest Synem Boga w wymiarze transcendentnym. Tak rozumianej odgórnej filiologii „mamy jak na lekarstwo” w kano-
nicznych źródłach chrześcijaństwa. Wprawdzie w epoce powstawania pism Nowego Testamentu zdawano sobie doskonale sprawę z tego, że Jezus jest
Synem Boga od momentu wcielenia, to jednak, gdy aspirantów wprowa-
dzano w doświadczenie wiary, wówczas proces pedagogii rozpoczynano „od
dołu”, koncentrując się na człowieczeństwie Jezusa, które jest manifestacją i medium Jego Bóstwa. Pedagogię rozpoczynano od statusu Jezusa jako nauczyciela – postępując za modelem inicjacji historycznej Jezusa z ucznia-
mi, która tak ewidentnie została udokumentowana przez Synoptyków. Kwestia tzw. oddolnej filiologii, która przekłada się na „oddolną” peda-
gogię i „oddolną” moralność, stanie się jeszcze bardziej przejrzystą w kon-
tekście przedłożonej poniżej autorskiej typologii współczesnych Żydów
w odniesieniu do Jezusa i Jego sprawy.