Książki

sztuka

architektura, architektura wnętrz

Budowniczowie pierwszych świątyń

Opis książki Budowniczowie pierwszych świątyń:

W książce Klaus Schmidt opowiada nam historię swojego odkrycia i historię ludzi żyjących kilka tysięcy lat przed najstarszymi źródłami pisanymi. Jego opowieść łączy szeroką wiedzę o dawnych kulturach Bliskiego Wschodu z fascynującą relacją dotyczącą pracy archeologa.

Spis treści: Rozwiń >>

Spis ilustracji
Przedmowa
Podziękowania

Rozdział pierwszy. „Ponowne” odkrycie
Pod drzewem życzeń
Urfa – miasto i kraina

Rozdział drugi. Znaleziska, badacze, terminologia
System trzech epok, młodsza epoka kamienia i „szok Jerycha”
Żyzny Półksiężyc i hilly flanks
Çatal Höyük – jeszcze jedno „miasto” z epoki kamienia
Çayönü – wczesne narodziny Hefajstosa?
Nevah Çori – w dolinie zarazy
Gürcütepe i narodziny nowego projektu badawczego

Rozdział trzeci. Göbekli Tepe
„Brzuchata” góra
Założenie A – budowla z filarami przedstawiającymi węże
Założenie B – powstaje mezopotamskie Stonehenge: budowla z lisim filarem
Założenie C – w kręgu odyńców
Założenie D – w zoo epoki kamienia

Rozdział czwarty. Między znaczeniem a interpretacją – w stronę obrazów i świata epoki kamienia
Zwierzę i przedstawienie zwierzęcia na starożytnym Wschodzie
Pamięć kulturowa i ścieżka snów epoki kamienia

Rozdział piąty. Młodsze warstwy Göbekli Tepe i kres świętego miejsca łowców
Młodsza zabudowa i budowla z lwimi filarami
Gdy łowca potrzebował rolnika – założenia dla świętego miejsca

Literatura przedmiotu
Słowniczek
Indeks osób
Indeks nazw geograficznych i etnicznych

Fragment książki: Rozwiń >>

Najpierw trzeba było, co oczywiste, dokładnie zapoznać się z obiektami widocznymi na powierzchni. Systematycznie penetrowaliśmy miejsce; znaleziska i struktury in situ zestawiono typologicznie, skatalogowano i naniesiono na powstający równolegle do pierwszych prac ogólny plan topograficzny terenu. Już wśród znalezisk z powierzchni zebranych podczas pierwszej kampanii na Göbekli Tepe pojawiły się, obok niezliczonych narzędzi krzemiennych, nieznane wcześniej grupy w rodzaju fragmentów dużych kamiennych pierścieni o średnicy przekraczającej pół metra. Również sporo wielkoformatowych rzeźb z wapienia, znanych w tej postaci tylko z Nevah Çori, zebraliśmy po prostu z powierzchni.
Już pierwszy dzień badań powierzchniowych w 1995 r. przyniósł wielką niespodziankę: na południowo-wschodnim zboczu natrafiliśmy na świeży dół, który najwyraźniej tuż przed naszym przybyciem rolnicy wykopali w celu usuwania kamieni przeszkadzających podczas orki i uwolnienia w ten sposób od nich terenów uprawnych. Nieopodal dołu na roli leżała duża płyta z wapienia, która najprawdopodobniej też pochodziła z tego dołu. Na płycie siedziało jakieś zwierzę. Nie było to jednak żywe zwierzę, lecz rzeźba lub, ściślej biorąc, płaskorzeźba wypukła, gdyż zwierzę i dokładnie obrobiona ze wszystkich stron płyta pochodziły z jednego bloku kamienia. Korpus zwierzęcia o czterech łapach i z ogonem był płaski i przywierał do powierzchni. Mimo grubej warstwy trawertynu – osadu wapiennego lub krzemionkowego – można było wyraźnie rozpoznać pysk i zęby.
Inny, o wiele bardziej naturalistyczny wizerunek podobnego zwierzęcia odkryliśmy nieco później – ale już w Muzeum. Kilka lat przed rozpoczęciem naszej działalności przywieźli go tam rolnicy, podając jako miejsce znalezienia „Göbekli Tepe”, ale z braku porównywalnych znalezisk w ogóle się nim nie interesowano. Zwierzę z tej płaskorzeźby wygląda jednoznacznie na gada, niemal na smoka. Widzowi wprost grożą rozwarta paszcza i wyszczerzone zęby. Przy próbie interpretacji przedstawionego zwierzęcia przychodzi od razu na myśl krokodyl. Jednak zdaniem archeozoologii nad Eufratem ani nad Tygrysem nigdy nie było takich zwierząt – ani smoków, ani krokodyli.
Ustawienie kończyn pierwszego znalezionego na roli zwierzęcia z płaskorzeźby uderzająco przypomina ścienne reliefy z Çatal Höyük, zinterpretowane przez Mellaarta jako przedstawienia rodzącej bogini. To podobieństwo otwiera, oczywiście, szerokie pole do rozważań, gdyż na Göbekli Tepe chodzi niewątpliwie o zwierzęta, nie o boginie. Jak zaś pamiętamy, na wizerunkach rodzących bogiń z Çatal Höyük nie zachowały się twarze. Może nie były to wcale boginie? Inne znalezisko, tym razem relief na stojącym in situ – na swoim pierwotnym miejscu – filarze z Göbekli Tepe, zwróci później naszą uwagę ponownie na ten motyw i na owo pytanie.