Książki

religie

Apokryfy Syryjskie

Opis książki Apokryfy Syryjskie:

Książka zawiera trzy utwory: Historię i przysłowia Achikara, Grotę Skarbów oraz Apokalipsę Pseudo-Metodego; wszystkie trzy przełożone z języka syryjskiego (a w wypadku Achikara również aramejskiego i staro-cerkiewno-słowiańskiego), co jest warte podkreślenia, jako że mamy bardzo niewiele utworów syryjskich przełożonych na język polski. Popularna na całym starożytnym Wschodzie Historia i przysłowia Achikara jest utworem bardzo ważnym dla poznania literatury mądrościowej starożytnego Wschodu, a szczególnie Starego Testamentu, stąd też poznanie wersji aramejskiej, syryjskiej i staro-cerkiewno-słowiańskiej ubogaca naszą znajomość starożytnego chrześcijaństwa, także w wydaniu starosłowiańskim. Dwa następne utwory Grota Skarbów i Apokalipsa Pseudo-Metodego, mimo dużych różnic, choćby rodzaju literackiego, są utworami dość ściśle z sobą związanymi. Obydwa stoją na granicy apokryfów Starego i Nowego Testamentu, jako że traktują materiał starotestamentowy i neotestamentowy razem, starotestamentowy zaś traktują na sposób chrześcijański. I w końcu obydwa te utwory powstały, w swojej ostatecznej wersji, mniej więcej w tym samym czasie, w VII wieku i w tym samym regionie - w północnej Syrii.

Spis treści: Rozwiń >>

WYKAZ SKRÓTÓW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5
PRZEDMOWA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .7
I. HISTORIA I PRZYSŁOWIA ACHIKARA. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .11
1. Wstęp i bibliografi a ogólna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .11
2. Wersja aramejska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .19
A. Bibliografi a do tekstu aramejskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .19
B. Aramejska historia i przysłowia Achikara . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .20
a. Historia Achikara . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .20
b. Przysłowia Achikara . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .24
3. Wersja syryjska. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .35
A. Wstęp i bibliografi a . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .35
B. Dzieje Achikara, mędrca i ministra Sennacheryba,
króla Asyrii i Niniwy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .37
4. Wersja staro-cerkiewno-słowiańska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .60
A. Wstęp i bibliografi a . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .60
B. Opowieść o mądrym Akirze. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .61
II. GROTA SKARBÓW. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .84
1. Wstęp i bibliografi a . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .84
2. Grota Skarbów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .106
III. APOKALIPSA PSEUDO-METODEGO. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .200
1. Wstęp i bibliografi a . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .200
2. Apokalipsa Pseudo-Metodego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .212
INDEKS BIBLIJNY . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .239
INDEKS IMION . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .250
INDEKS GEOGRAFICZNY. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .260

Fragment książki: Rozwiń >>

Cztery fragmenty kanonicznej Księgi Tobiasza (1, 21n.; 2, 10; 11, 19
i 14, 10) wspominają o krewnym starego Tobita, noszącym imię Achikar.
Według biblijnej opowieści, był to kanclerz asyryjskiego władcy Asarhaddona
(gr. Sacherdonos), który umożliwił Tobitowi powrót z wygnania
do Niniwy, a następnie wspierał go podczas doświadczeń ślepoty. Achikar
uczestniczył też, razem z bratankiem Nadanem, w weselu młodego
Tobiasza (Tb 11, 19) i stał się dla niego przykładem zwycięstwa sprawiedliwości.
Strącony żywcem do ziemi (14, 10 wg Kodeksu Synajskiego)
przez niegodnego Nadana, wyszedł jednak na światło, podczas gdy
Nadan „wpadł w sidło śmierci” (14, 10). Pisownia obu imion jest różna
w starożytnych kodeksach biblijnych. Kodeks Synajski nazywa głównego
bohatera Acheicharos albo Acheikar; stąd transkrypcja Achicarus w Vetus
Latina. Natomiast inne wielkie kodeksy (Watykański i Aleksandryjski)
używają przeważnie formy Achiacharos. Pierwotną formę imienia, Achiqar,
potwierdził aramejski oryginał powieści, znaleziony przed stu laty
(1906-1907) w Górnym Egipcie na wyspie Elefantynie. Różne warianty
imienia bratanka (Nadab, Nabad, Nasbas, Aman) wydają się przekazywać
zniekształconą przez wieki formę imienia Nadan.
Znajomość opowieści o Achikarze wśród żydowskiej wspólnoty w diasporze
asyryjskiej, podobnie jak w koloni wojskowej w Górnym Egipcie,
świadczy o szerokim rozpowszechnieniu tego tekstu w starożytnym
świecie. Popularność tekstu aramejskiego potwierdzają też liczne przekłady
i adaptacje, dokonywane w środowisku chrześcijańskim jeszcze
w średniowieczu (wersja syryjska, etiopska, arabska, armeńska, grecka,
słowiańska, rumuńska itd.). Wersje te różnią się w szczegółach, ale bazują
na tym samym opowiadaniu pierwotnym. Przed stu laty odnaleziono jego najstarszą wersję wśród żydowskich papirusów z końca V wieku przed
Chr. Treść pięciu zachowanych kolumn papirusu tego aramejskiego tekstu
można zrekonstruować w oparciu o bardziej rozwinięte opowiadania, rozpowszechnione
później wśród chrześcijan i muzułmanów. Dalsze kolumny
(VI-XIV) zawierają zbiór ponad stu sentencji mądrościowych, przypisywanych
Achikarowi. Niestety, zbiór ten zachował się w stanie bardzo fragmentarycznym;
można go jednak częściowo zrekonstruować na podstawie
późniejszych wersji, z których najważniejszą jest syryjska.
Według wersji pierwotnej, Achikar był doradcą i kanclerzem dwu kolejnych
władców Asyrii z VII wieku, Sennacheryba (704-681) i Asarhaddona
(680-669). Ponieważ nie miał własnego syna, adoptował swego bliskiego
krewnego imieniem Nadan. Zapewnił mu wykształcenie i zyskał
u króla obietnicę, że Nadan zastąpi go na urzędzie królewskim. Ten jednak
oskarżył go fałszywie o spisek przeciwko królowi, który w przypływie
gniewu posłał swego ofi cera, imieniem Nabusumiskun, aby dokonał egzekucji.
Achikar jednak przypomniał ofi cerowi, że niegdyś w podobnych
okolicznościach oszczędził mu życie, ukrywając go we własnym domu.
Wzruszony Nabusumiskun postanawia ocalić Achikara, zabijając zamiast
niego własnego sługę. Następnie zabiera Achikara do własnego domu,
ukrywając to przed królem.