Książki

medycyna

Antropomotoryka

Opis książki Antropomotoryka:

Książka stanowi pomoc dydaktyczną ułatwiającą przyswojenie wiadomości z zakresu motoryczności człowieka, jej struktury oraz procesu motorycznego uczenia się. W przystępny sposób przedstawiono zagadnienia związane z zależnością pomiędzy budową somatyczną i tempem wzrastania, a sprawnością fizyczną w aspekcie uwarunkowań środowiskowych, na tle długookresowych zmian. W przewodniku zamieszczono najczęściej stosowane testy pomiarowe, normy i układy odniesienia ułatwiające ocenę aktualnego potencjału motorycznego dzieci i młodzieży. Publikacja przeznaczona jest głównie dla studentów akademii wychowania fizycznego oraz kierunków pokrewnych związanych z edukacją fizyczną i zdrowotną dzieci i młodzieży. Pełni rolę notatnika przydatnego w przyszłej pracy nauczyciela wychowania fizycznego, fizjoterapeuty, instruktora czy trenera.

Spis treści: Rozwiń >>

1. MotorycznoÊç czΠowieka jako swoisty przedmiot poznania naukowego . . . . . . 1
1.1. Podstawy wyodr´bniania problematyki motorycznoÊci z caΠoÊci aspektów
poznania czΠowieka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1
1.2. Antropomotoryka jako dyscyplina naukowa oraz przedmiot dydaktyki
akademickiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3
1.3. Miejsce antropomotoryki w strukturze nauk o kulturze fizycznej . . . . . . 6
2. Teoretyczna koncepcja motorycznoÊci czΠowieka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
2.1. Podstawowe poj´cia i zakres ich interpretacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
2.2. Strukturalny model motorycznoÊci czΠowieka . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12
3. Uwarunkowania motorycznoÊci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17
3.1. Znamiona motoryczne – teoretyczne zaΠo˝enia i kryteria podziaΠu . . . . . 18
3.2. ZdolnoÊci motoryczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20
3.2.1. Istota zdolnoÊci motorycznych – poj´cie, definicja . . . . . . . . . . . 21
3.2.2. Teoretyczno-metodologiczne podstawy wyodr´bnienia zdolnoÊci
motorycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23
3.2.3. Klasyfikacja zdolnoÊci motorycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24
3.3. Umiej´tnoÊci ruchowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33
3.3.1. Istota, poj´cie, definicja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33
3.3.2. PodziaΠ umiej´tnoÊci ruchowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34
3.3.3. Strategie porzàdkowania umiej´tnoÊci sportowych . . . . . . . . . . . 35
3.4. ZdolnoÊci motoryczne a umiej´tnoÊci ruchowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36
3.5. Koncepcja zdolnoÊci motorycznych – wàtpliwoÊci i uwagi krytyczne . . . 38
3.6. Nowe koncepcje uj´cia uwarunkowaƒ motorycznych . . . . . . . . . . . . . . 40
3.6.1. ModuΠy motoryczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41
3.6.2. Motoryczne kompetencje i ekspertyzy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43
4. Przejawy motorycznoÊci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51
4.1. Cechy ruchu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51
4.1.1. Koncepcje systematyzacji cech ruchu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52
• Cechy mechaniczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52
• Cechy morfologiczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53
4.1.2. Cechy ruchu – problemy i kontrowersje . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59
4.2. SprawnoÊç motoryczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62
Spis treÊci
5. Ruch jako podstawowa forma czynnoÊci czΠowieka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67
5.1. Podstawowe zaΠo˝enia teorii czynnoÊci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67
5.2. Zarys systematyki zachowaƒ ruchowych czΠowieka . . . . . . . . . . . . . . . 70
5.3. Istota czynnoÊci ruchowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71
5.3.1. CzynnoÊç ruchowa jako proces systemowy . . . . . . . . . . . . . . . . 71
5.3.2. CzynnoÊç ruchowa jako proces optymalizacji sytuacji . . . . . . . . . 73
5.3.3. CzynnoÊç ruchowa jako intencjonalna organizacja zachowania . . . 74
5.4. Kryteria czynnoÊci ruchowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76
5.4.1. Cel czynnoÊci ruchowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77
5.4.2. Plan czynnoÊci ruchowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78
5.4.3. Kontrola i ocena czynnoÊci ruchowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79
5.5. Struktura czynnoÊci ruchowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80
5.5.1. Formalna struktura czynnoÊci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80
5.5.2. Funkcjonalna struktura czynnoÊci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82
• Subsystemy czynnoÊci – struktury regulacyjne . . . . . . . . . . . . 82
• Poziomy regulacyjne – struktura hierarchiczna . . . . . . . . . . . 84
• Fazy czynnoÊci – struktura czasowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87
• Zintegrowane uj´cie struktury funkcjonalnej czynnoÊci . . . . . . 89
5.6. Zasady organizacji czynnoÊci ruchowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90
5.7. Problemy i uwagi krytyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91
5.8. CzynnoÊç motoryczna a cechy ruchu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91
6. Koordynacja motoryczna czΠowieka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95
6.1. Istota i funkcje koordynacji motorycznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96
6.2. Znaczenie koordynacji motorycznej czΠowieka . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99
6.3. Teoretyczne problemy koordynacji motorycznej . . . . . . . . . . . . . . . . . 100
6.4. Neurofizjologiczne mechanizmy koordynacji motorycznej . . . . . . . . . . 103
7. Teorie i modele kontroli motorycznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109
7.1. Podstawy wyodr´bnienia i rozwoju teorii kontroli motorycznej . . . . . . . 110
7.2. Koncepcje mechanistyczno-cybernetyczne (preskryptywne) . . . . . . . . . 111
7.2.1. Teorie reaferentnej kontroli motorycznej (regulacji) . . . . . . . . . . 113
• Modele regulacji ruchu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114
– Zasada reaferencji (v. Holst, Mittelstaedt) . . . . . . . . . . . . . 114
– Model funkcjonalny (Anochin) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116
– Model pierÊcienia ruchowego (Bernstein) . . . . . . . . . . . . . 117
– Model „dwupierÊcieniowy” regulacji ruchów (Czchaidze) . . . 119
– Model koordynacji ruchu (Schnabel) . . . . . . . . . . . . . . . . 121
– Teoria „poziomów budowy ruchów” (Bernstein) . . . . . . . . . 121
– Model „zamkni´tej p´tli” (Adams) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126
– Kompleksowy model regulacji czynnoÊci ruchowej . . . . . . . . 127
7.2.2. Teorie programowej kontroli motorycznej (sterowania) . . . . . . . . 129
• Koncepcje wewn´trznych reprezentacji ruchowych . . . . . . . . 130
– Programy motoryczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132
– Teoria uogólnionych programów motorycznych (Schmidt) . . 135
– Teoria schematów (Schmidt) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 138
XII Spis treÊci
• Modyfikacje oraz nowe uj´cia koncepcji programów i schematów . 144
– Dwustopniowy model (Roth) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145
– Schemat motoryczny (Munzert) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145
– Hipoteza punktu równowagi – przestrzenna reprezentacja ruchu 146
7.2.3. Ogólne uwagi o koncepcjach mechanistyczno-cybernetycznych . . . 149
7.3. Koncepcje dynamiczno-systemowe (emergentne) . . . . . . . . . . . . . . . . 150
7.3.1. Teorie ekologiczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153
7.3.2. Teorie synergetyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157
7.3.3. Modele kontroli motorycznej – uj´cia sformalizowane . . . . . . . . 171
• Modele koneksyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171
– Wewn´trzne modele kontroli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 173
– Model prosty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 173
– Model odwrotny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 173
– Modele kombinowane . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174
– Koncepcja wielokrotnych poΠàczeƒ modeli prostych i odwrotnych 175
– Model budowy ruchów MOSAIC . . . . . . . . . . . . . . . . . . 177
7.3.4. Nowe narz´dzia opisu kontroli motorycznej . . . . . . . . . . . . . . . 182
• Koncepcja niekontrolowanej rozmaitoÊci . . . . . . . . . . . . . . 182
• Kontrola w optymalnym sprz´˝eniu zwrotnym . . . . . . . . . . . 184
7.3.5. Ogólne uwagi o koncepcjach dynamiczno-systemowych . . . . . . . 187
7.4. Rozbie˝noÊci mi´dzy mechanistyczno-cybernetycznymi a dynamiczno-
-systemowymi koncepcjami kontroli motorycznej . . . . . . . . . . . . . . . . 188
7.5. Próby integracji koncepcji kontroli motorycznej . . . . . . . . . . . . . . . . . 190
8. Motoryczne uczenie si´ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 195
8.1. Uczenie si´ – istota, definicje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 196
8.2. Pami´ç – przechowywanie wyników uczenia si´ . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198
8.2.1. Procesy, rodzaje i systemy pami´ci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198
8.2.2. Anatomiczne i neurofizjologiczne podstawy pami´ci . . . . . . . . . . 201
8.3. Teoretyczne podstawy motorycznego uczenia si´ . . . . . . . . . . . . . . . . . 204
8.3.1. Ustalenia terminologiczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 204
8.3.2. Teorie i modele motorycznego uczenia si´ . . . . . . . . . . . . . . . . 207
8.4. Motoryczne uczenie si´ z punktu widzenia teorii czynnoÊci . . . . . . . . . . 212
8.5. Strukturyzacja procesu motorycznego uczenia si´ . . . . . . . . . . . . . . . 213
8.5.1. Trójfazowe modele motorycznego uczenia si´ . . . . . . . . . . . . . . 215
• Model Fittsa/Posnera . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215
• Model Meinela/Schnabla . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215
• Model Bernsteina . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216
8.5.2. Dwufazowe modele motorycznego uczenia si´ . . . . . . . . . . . . . . 218
• Model Rüssela . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 218
• Model Müllera . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219
8.5.3. Model „spiralny” (Pöhlmann) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 220
8.5.4. Przebieg i kryteria oceny procesu motorycznego uczenia si´ . . . . . 223
• Krzywe uczenia si´ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 223
• Kryteria i wskaêniki motorycznego uczenia si´ . . . . . . . . . . . 224
Spis treÊci XIII
8.6. Kompleksowy charakter motorycznego uczenia si´ . . . . . . . . . . . . . . . 225
8.7. Wnioski dydaktyczne wynikajàce z teorii motorycznego uczenia si´ . . . . 227
9. Rozwój motoryczny czΠowieka – problemy teoretyczne i metodologiczne . . . . . 231
9.1. Rozwój – istota i definicje oraz zakres analizy problemu . . . . . . . . . . . 231
9.2. WspóΠczesne koncepcje rozwoju czΠowieka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 234
9.3. Podstawowe aspekty okreÊlajàce rozwój czΠowieka . . . . . . . . . . . . . . . 239
9.3.1. OtwartoÊç rozwoju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 239
9.3.2. WieloÊç stopni swobody rozwoju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 240
9.3.3. WielorakoÊç i ró˝norodnoÊç rozwoju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 240
9.3.4. NieliniowoÊç rozwoju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 240
9.3.5. PlastycznoÊç rozwoju. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 240
9.3.6. WΠasna dynamika przebiegu rozwoju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 241
9.3.7. ZmiennoÊç oraz staΠoÊç rozwoju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 241
9.4. Specyficzne problemy ontogenezy motorycznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243
9.4.1. Ontogeneza motoryczna jako rozwój kompetencji i jej zasobów. . . 243
9.4.2. Inter- i intraindywidualne zró˝nicowanie rozwoju motorycznego . . 246
9.4.3. Interkulturowe zró˝nicowanie rozwoju motorycznego . . . . . . . . . 253
9.4.4. Aspekty stabilnoÊci w rozwoju motorycznym . . . . . . . . . . . . . . . 258
9.4.5. Strategia stymulacji motorycznej w rozwoju ontogenetycznym. . . . 263
9.4.6. Rozwój a problem motorycznego uczenia si´ . . . . . . . . . . . . . . . 271
9.4.7. Tendencje zmian w rozwoju sprawnoÊci motorycznej . . . . . . . . . . 274
9.4.8. Ogólne refleksje. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 280
10. Problemy badawcze w antropomotoryce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 281
10.1. Poznanie naukowe w antropomotoryce – ustalenia metodologiczne . . . . 282
10.2. Aktualne trendy w badaniach antropomotorycznych . . . . . . . . . . . . . . 284
10.3. Problemy zwiàzane z wykorzystaniem metod i narz´dzi w badaniach
antropomotorycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 286
Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 293
Podstawowe terminy i definicje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 295
PiÊmiennictwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 319
Skorowidz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 335

Fragment książki: Rozwiń >>

W opisach i wyjaÊnieniach omawianej problematyki pojawia si´ wiele poj´ç. Dwa
z nich – ruch i motorycznoÊç – gΠównie okreÊlajà przedmiot poznania. Co rozumiemy
przez terminy ruch i motorycznoÊç, co okreÊla ich istot´? W miar´ wyczerpujàcà
odpowiedê na te pytania mo˝na uzyskaç, Êledzàc wywody prezentowane w kolejnych
rozdziaΠach ksià˝ki. Jednak ju˝ na poczàtku rozwa˝aƒ zasadne wydaje si´
zdefiniowanie tych poj´ç oraz dokonanie ich zwi´zΠej charakterystyki.
Ruch ju˝ w staro˝ytnoÊci pojmowany byΠ jako forma istnienia materii. W bardzo
ogólnym uj´ciu, w ramach zwiàzków kosmologicznych i filozoficznych, oznaczaΠ
przemiany: od najprostszej formy zmiany miejsca przez ró˝ne ciaΠa, przez rozwój
istot ˝ywych Πàcznie z rozwojem czΠowieka, a˝ po ludzkie myÊlenie oraz procesy spoΠeczne. „Zmiana miejsca” (motus localis) stanowi tu jedynie subkategori´.
Z perspektywy mechaniki – od czasów Newtona – ruch sprowadzono wyΠàcznie do
zmiany miejsca przez obiekty (mas´). Ten sposób rozumienia ruchu utrzymuje si´
w istocie do dnia dzisiejszego. WspóΠczeÊnie definiujemy go w sposób nast´pujàcy:
Ruch – to zewn´trznie dostrzegalna, obiektywna skΠadowa ludzkiego dziaΠania,
przejawiajàca si´ w zmianach pozycji caΠego ciaΠa lub jego cz´Êci w czasie i przestrzeni.
Polega na celowo zorganizowanej i skoordynowanej zmianie miejsca ciaΠa lub jego cz´-
Êci, b´dàcej nast´pstwem regulowanej czynnoÊci mi´Êniowej. W takim uj´ciu traktujemy
ruch jako kategori´ podmiotowà, zjawisko, którego przyczynà jest czΠowiek. Ruch
jest wi´c rezultatem wielu wewn´trznych, organizmalnych i psychicznych procesów.
Drugie, gΠówne poj´cie naszych rozwa˝aƒ – motorycznoÊç – interpretowane jest z regu-
Πy w dwóch uj´ciach. W pierwszym sprowadza si´ poj´cie motorycznoÊci do: „ogóΠu systemów
i procesów organizmu, które inicjujà i kontrolujà ruchy czΠowieka” (Bös, Mechling
1987; Pöhlmann 1994; Roth, Willimczik 1999; Olivier, Rockmann 2003).
MotorycznoÊç w najszerszym zakresie tego poj´cia to caΠoksztaΠt przejawów
i uwarunkowaƒ oraz zachowaƒ i potrzeb ruchowych czΠowieka. Inaczej mówiàc,
motorycznoÊç okreÊla: „caΠoÊç struktur, procesów, stanów organizmu i psychiki
oraz realnych efektów zwiàzanych z aktywnoÊcià ruchowà czΠowieka”. Definicje te
podkreÊlajà rol´ psychicznego ogniwa Πàczàcego to, co „biologiczne”, z tym, co
„spoΠeczne”. Uwzgl´dniajà zatem aktualnà dzisiaj koncepcj´ ujmowania motorycznoÊci
w jej biopsychospoΠecznej jednoÊci. Ten sposób pojmowania motorycznoÊci
akceptuje wielu autorów (âelikovsky 1985; Fetz 1972; Kasa 1990; Mekota 1989;
Mleczko 1996; Osiƒski 2003; Raczek 1987; Schnabel, Thies 1993; Wa˝ny 1994).