Książki

medycyna

Anatomia człowieka

Opis książki Anatomia człowieka:

Jest to VIII wydanie podręcznika cieszącego się od lat zasłużoną popularnością wśród studentów medycyny. Swoją niepodważalną pozycję na rynku wydawniczym książka zawdzięcza przejrzystemu i zwięzłemu przedstawieniu zagadnień dotyczących anatomii człowieka w ujęciu topograficznym. Omówiono w niej m.in. osie i płaszczyzny ciała ludzkiego, metamerię organizmu ludzkiego, układ narządów ruchu, układ krążenia, układ trawienny, układ nerwowy i narządy zmysłów. a także osteologię i syndesmologię szczegółową. Książka zawiera wiadomości dostosowane zarówno do potrzeb klinicznych, jak i do wymagań egzaminacyjnych na uczelniach medycznych. Jest adresowana do studentów medycyny.

Spis treści: Rozwiń >>

CZĘŚĆ OGÓLNA
Osie i płaszczyzna ciała ludzkiego
Metameria organizmu ludzkiego
Układ narządów ruchu
Nauka o kościach (osteologia)
Połączenia kości
- Połączenia włókniste
- Połączenia chrząstkowe
- Połączenia maziowe
· Podział stawów
Nauka o mięśniach
Urządzenia pomocnicze mięśni
Czynność i mechanika mięśni
Układ krążenia
Naczynia krwionośne
Budowa tętnic
Naczynia włosowate
Budowa żył
Krążenie oboczne
Zespolenia tętniczo-żylne
Budowa naczyń chłonnych
Naczynia tętnicze
Naczynia żylne
Krew
Układ chłonny
Układ trawienny - narząd trawienny
Układ nerwowy
Rdzeń kręgowy
Nerw rdzeniowy
Mózgowie
Układ nerwowy autonomiczny
CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA
Osteologia szczegółowa
Kręgosłup
Budowa kręgu
Kręgi szyjne
Kręgi piersiowe
Kręgi lędźwiowe
Kość krzyżowa
Kość guziczna
Klatka piersiowa
Klatka piersiowa jako całość
Czaszka
Kości czaszki mózgowej
- Kość czołowa
- Kość sitowa
- Kość ciemieniowa
- Kość potyliczna
Kość skroniowa
Kość klinowa
Kości czaszki trzewnej
Kość łzowa
Lemiesz
Małżowina nosowa dolna
Kości twarzy
- Szczęka
- Kość nosowa
- Kość jarzmowa
- Kość podniebienna
- Żuchwa
- Kość gnykowa
Czaszka jako całość
Powierzchnia wewnętrzna podstawy czaszki
Powierzchnia zewnętrzna podstawy czaszki
Sklepienie czaszki
Ściana tylna czaszki
Ściana przednia czaszki
Jama nosowa
Ściana boczna czaszki
Kończyna górna
Kości obręczy kończyny górnej
Kość ramienna
Kości przedramienia
Kości ręki
- Kości nadgarstka
- Kości śródręcza
- Kości palców ręki
Kończyna dolna
Kości obręczy kończyny dolnej
Miednica jako całość
- Płaszczyzny i wymiary miednicy mniejszej
- Pochylenie miednicy
- Różnice płciowe miednicy
Kości uda
Kości goleni
Kości stopy
- Kości stępu
- Kości śródstopia
- Kości palców stopy
Syndesmologia i artrologia szczegółowa (więzadła i stawy)
Połączenia kości czaszki
Staw skroniowo-żuchwowy
Połączenia kręgosłupa
Krążki międzykręgowe
Więzadła kręgosłupa
Stawy kręgosłupa
Połączenia kręgosłupa z czaszką.
Stawy żebrowo-kręgowe
Mechanika kręgosłupa
Połączenia kości klatki piersiowej
Połączenia mostka
Mechanika klatki piersiowej
Połączenia kości kończyny górnej
Staw mostkowo-obojczykowy
Staw barkowo-obojczykowy
Staw ramienny
Staw łokciowy
Staw promieniowo-łokciowy dalszy
Błona międzykostna przedramienia
Stawy ręki
- Stawy kości nadgarstka
- Stawy kości śródręcza
- Stawy śródręczno-paliczkowe
- Stawy międzypaliczkowe
Połączenia kości kończyny dolnej
Połączenia obręczy kończyny dolnej
Staw krzyżowo-biodrowy
Spojenie łonowe
Połączenia kończyny wolnej
Staw biodrowy
Staw kolanowy
- Powierzchnie stawowe
- Łąkotki stawowe
- Więzadła wewnętrzne
- Torebka stawowa
- Więzadła zewnętrzne
- Kaletki maziowe
Połączenia kości goleni
Stawy stopy
- Staw skokowo-goleniowy
- Stawy międzystępowe
- Stawy stępowo-śródstopne
- Stawy śródstopno-paliczkowe
- Stawy międzypaliczkowe
Tułów
Ściany tułowia
Warstwa powierzchowna przedniej ściany tułowia
Mięśnie ścian tułowia
- Mięśnie klatki piersiowej
- Ściany brzucha
· Mięśnie brzucha
· Współdziałanie mięśni brzucha
· Powięzie ściany brzucha
· Ściana przednia jamy brzusznej od wewnątrz
· Kanał pachwinowy
· Przepona
· Mięśnie ściany tylnej brzucha
Mięśnie grzbietu
Warstwa powierzchowna grzbietu
Mięśnie grzbietu powierzchowne
- Mięśnie kolcowo-ramienne
- Mięśnie kolcowo-żebrowe
Mięśnie grzbietu głębokie
- Mięśnie płatowate
- Mięśnie długie grzbietu (biodrowo-żebrowy, najdłuższy, kolcowy).
- Mięsień poprzeczno-kolcowy
- Mięśnie krótkie grzbietu
Mięśnie podpotyliczne
Naczynia ścian tułowia
- Tętnice ścian klatki piersiowej
Tętnice ścian brzucha
Żyły ścian tułowia
- Żyły powierzchowne tułowia
- Żyły głębokie ścian tułowia
- Żyły ścian klatki piersiowej
- Żyły ścian brzucha
Naczynia i węzły chłonne ścian tułowia
- Głębokie naczynia i węzły chłonne ścian klatki piersiowej i jamy brzusznej
- Naczynia i węzły chłonne przepony
Nerwy ścian tułowia
Trzewa klatki piersiowej
Serce
- Osierdzie
- Kształt, wielkość i położenie serca
- Powierzchnia serca
- Szkielet serca
- Mięsień sercowy
- Układ przewodzący serca
- Jamy serca
· Przedsionek prawy
· Komora prawa
· Zastawka przedsionkowo-komorowa prawa
· Zastawka pnia płucnego
· Przedsionek lewy
· Komora lewa
· Zastawka przedsionkowo-komorowa lewa
· Zastawka aorty
- Rzut ujść serca na przednią ścianę klatki piersiowej
- Unaczynienie serca
· Tętnice wieńcowe
· Żyły serca
· Naczynia chłonne serca
· Nerwy serca
Dolne drogi oddechowe i płuca
- Tchawica
- Oskrzela
- Płuca
· Drzewo oskrzelowe
· Segmenty oskrzelowo-płucne
· Budowa pęcherzyków płucnych
· Opłucna
· Ruchy płuc
· Unaczynienie płuc
Przełyk
Grasica
Śródpiersie
Naczynia i nerwy śródpiersia
- Tętnice śródpiersia
· Tętnica główna
· Pień ramienno-głowowy
· Gałęzie trzewne tętnicy piersiowej wewnętrznej i aorty piersiowej
· Pień płucny
- Żyły śródpiersia
· Żyły śródpiersia górnego i środkowego
· Układ żył nieparzystych
· Żyły płucne
- Układ chłonny klatki piersiowej
- Przewód piersiowy
- Naczynia i węzły chłonne śródpiersia i trzew klatki piersiowej
Nerwy śródpiersia
- Nerw przeponowy - odcinek piersiowy
- Nerw błędny - odcinek piersiowy
Jama brzuszna
Otrzewna
Rozwój otrzewnej
Czynności otrzewnej
Zachyłki jamy otrzewnej
Trzewa jamy brzusznej
Żołądek
- Granice żołądka
- Obraz rentgenologiczny żołądka
- Budowa ścian żołądka
· Błona surowicza i więzadła żołądka
· Błona mięśniowa
· Błona śluzowa
- Rola żołądka
- Stosunek żołądka do sąsiednich narządów
- Pień trzewny i naczynia żołądka
- Unerwienie żołądka
Jelito cienkie
- Dwunastnica
· Budowa i położenie
· Budowa ściany
· Naczynia i nerwy
- Jelito krezkowe
· Podział i budowa
· Budowa kosmków jelitowych
· Czynności kosmków jelitowych
· Skupienia tkanki chłonnej
· Czynności błony mięśniowej jelita
· Naczynia jelita krezkowego
- Nerwy jelita cienkiego
Jelito grube
- Budowa
- Jelito ślepe
· Wyrostek robaczkowy
- Okrężnica, budowa i położenie
· Tętnice krezkowe
· Żyła wrotna
· Żyła krezkowa górna
· Żyła śledzionowa
· Żyła krezkowa dolna
- Odbytnica
· Budowa
· Anatomia praktyczna
· Naczynia i nerwy okrężnicy i odbytnicy
Wielkie gruczoły trawienne
Wątroba
- Kształt i wymiary
- Powierzchnia przeponowa
- Powierzchnia trzewna
- Położenie
- Budowa wewnętrzna
- Żyły wątrobowe
- Segmenty wątroby
- Czynności wątroby
- Pęcherzyk żółciowy
· Kształt i położenie
· Budowa
· Czynność
- Drogi żółciowe
· Naczynia i nerwy dróg żółciowych
Trzustka
- Budowa i położenie
- Sok trzustkowy
- Narząd wyspowy trzustki
- Naczynia i nerwy
Śledziona
- Położenie, kształt i wielkość
- Budowa i czynności
Przestrzeń zaotrzewnowa
Narządy przestrzeni zaotrzewnowej
Gruczoł nadnerczowy
Nerki
- Kształt i wymiary
- Osłonki nerek
- Położenie nerek
- Budowa nerek
- Nefron
- Naczynia i nerwy
- Odmiany i wady rozwojowe
Drogi wyprowadzające mocz
- Miedniczka nerkowa
- Moczowód
· Położenie moczowodu
· Budowa moczowodu
· Naczynia i nerwy moczowodu
Naczynia przestrzeni zaotrzewnowej
Aorta brzuszna
- Parzyste gałęzie trzewne aorty brzusznej
Żyła główna dolna
- Zespolenia między układami obu żył głównych
Układ chłonny przestrzeni zaotrzewnowej
- Naczynia chłonne
- Węzły chłonne
- Nerwy przestrzeni zaotrzewnowej
Narządy miednicy mniejszej
Pęcherz moczowy
- Położenie pęcherza moczowego
- Budowa pęcherza moczowego
- Naczynia i nerwy pęcherza moczowego
Cewka moczowa
Układ narządów płciowych
- Narządy płciowe męskie wewnętrzne
· Jądro
· Najądrze
· Przyjądrze
· Naczynia i nerwy jądra i najądrza
· Nasieniowód
· Pęcherzyk nasienny
· Gruczoł krokowy
- Narządy płciowe męskie zewnętrzne
· Moszna. Powrózek nasienny
· Osłonki jądra i powrózka nasiennego
· Prącie
· Cewka moczowa męska
· Gruczoł opuszkowo-cewkowy
· Nasienie
- Narządy płciowe żeńskie wewnętrzne
· Jajnik
· Położenie i budowa
· Stosunek do otrzewnej
· Więzadła jajnika
· Naczynia i nerwy
· Nadjajnik i przyjajnik
· Jajowód
· Położenie i budowa
· Budowa ściany jajowodu
· Zapłodnienie
· Naczynia i nerwy
· Macica
· Położenie i budowa
· Budowa ściany
· Więzadła macicy
· Ułożenie części macicy i jej położenie
· Czynności macicy
· Cykl miesiączkowy
· Zmiany w czasie ciąży
· Łożysko
· Poród
· Połóg
· Naczynia i nerwy macicy
· Pochwa
· Sklepienie pochwy
· Budowa ściany
· Naczynia i nerwy
· Narządy płciowe żeńskie zewnętrzne
· Wzgórek łonowy
· Wargi sromowe większe
· Wargi sromowe mniejsze
· Łechtaczka
· Przedsionek pochwy
· Gruczoły przedsionkowe
· Opuszka przedsionka
· Naczynia i nerwy sromu
· Naczynia miednicy mniejszej
· Dno miednicy mniejszej
· Przepona miednicy
· Dynamika przepony miednicy
· Dół kulszowo-odbytniczy
· Przepona moczowo-płciowa
· Środek ścięgnisty krocza
· Mięśnie powierzchowne krocza
· Powięzie miednicy mniejszej
· Mechanika trzew jamy brzusznej i jamy miednicy
Szyja
Charakterystyka ogólna szyi
Trójkąty szyi
Powięzie i przestrzenie międzypowięziowe szyi
Blaszka powierzchowna powięzi szyi
Blaszka przedtchawicza powięzi szyi
Przestrzeń podżuchwowa
Blaszka przedkręgowa powięzi szyi
Mięśnie szyi
Podział mięśni szyi
- Mięśnie powierzchowne szyi
- Grupa środkowa mięśni szyi
· Mięśnie podgnykowe
· Mięśnie nadgnykowe
- Grupa głęboka mięśni szyi
· Mięśnie pochyłe
· Mięśnie przedkręgowe
Unerwienie szyi
Splot szyjny
Pętla szyjna
Splot ramienny
Nerw dodatkowy
Nerw błędny - odcinek szyjny
Naczynia szyi
Tętnice szyi
- Tętnica podobojczykowa
· Gałęzie tętnicy podobojczykowej
- Tętnica szyjna wspólna
- Tętnica szyjna wewnętrzna
- Tętnica szyjna zewnętrzna
· Gałęzie przednie tętnicy szyjnej zewnętrznej
· Gałęzie tylne tętnicy szyjnej zewnętrznej
· Gałąź przyśrodkowa tętnicy szyjnej zewnętrznej
· Gałęzie końcowe tętnicy szyjnej zewnętrznej
Żyły szyi
Naczynia i węzły chłonne szyi
- Przebieg naczyń chłonnych szyi
- Rozmieszczenie węzłów chłonnych szyi
Trzewa szyi
Krtań
- Opis ogólny krtani
- Chrząstki krtani
- Więzadła krtani
- Stawy krtani
- Mięśnie krtani
- Położenie krtani
- Powstawanie i barwa głosu
Tchawica
Gruczoł tarczowy
Gruczoły przytarczyczne
Gardło
- Opis ogólny gardła
- Mięśnie gardła
- Unaczynienie i unerwienie gardła
- Topografia gardła
Część szyjna przełyku
Część szyjna pnia współczulnego
Głowa
Mięśnie i powięzie głowy
Mięśnie wyrazowe
- Mięśnie sklepienia czaszki
- Mięśnie małżowiny usznej
- Mięśnie otoczenia szpary powiek
- Mięśnie nozdrzy
- Mięśnie otoczenia szpary ust
Mięśnie żwaczowe
Trzewa głowy
Jama ustna
- Wargi
- Policzki
- Dziąsła
- Podniebienie
- Migdałki podniebienne
- Język
- Okolica podjęzykowa
Gruczoły ślinowe
- Ślinianka przyuszna
- Ślinianka podżuchwowa
- Ślinianka podjęzykowa
- Unaczynienie i unerwienie ślinianek
Zęby i uzębienie
- Budowa ogólna zębów
- Kształt zębów stałych
- Uzębienie mleczne
Nos zewnętrzny i jama nosowa
Zatoki przynosowe
Naczynia krwionośne głowy
Tętnice głowy
- Tętnica szyjna wewnętrzna
- Tętnica szyjna zewnętrzna
Żyły głowy
- Żyły śródkościa
Układ chłonny głowy
Unerwienie głowy
- Nerwy czaszkowe
- Nerw twarzowy
- Nerw trójdzielny
· Nerw oczny
· Zwój rzęskowy
· Nerw szczękowy
· Zwój skrzydłowo-podniebienny
· Nerw żuchwowy
· Gałęzie czuciowe nerwu żuchwowego
· Gałęzie ruchowe nerwu żuchwowego
· Zwój uszny
· Zwój podżuchwowy
· Nerwy węchowe
· Nerwy zaopatrujące zawartość oczodołu
· Nerw przedsionkowo-ślimakowy
· Nerw językowo-gardłowy
· Nerw błędny
· Nerw dodatkowy - p. Szyja
· Nerw podjęzykowy
Kończyna górna
Uwagi ogólne
Kształty zewnętrzne i oś konstrukcyjna
Żyły powierzchowne, czyli skórne
Naczynia i węzły chłonne
Nerwy
Splot ramienny
Nerwy skórne
Nerwy barku
Nerwy ramienia
Nerwy przedramienia
Powięzie
Naczynia głębokie
Tętnica podobojczykowa
Tętnica pachowa
Tętnica ramienna
Żyły głębokie
Mięśnie kończyny górnej
Mięśnie obręczy kończyny górnej.
Mechanika stawu ramiennego
Anatomia praktyczna
Dół pachowy i jama pachowa
Węzły chłonne pachowe
Część wolna kończyny
Mięśnie ramienia
- Grupa przednia mięśni
- Grupa tylna mięśni
- Działanie mięśni ramienia na staw łokciowy
Topografia naczyń i nerwów ramienia
Dół łokciowy
Mięśnie przedramienia
- Grupa przednia mięśni
· Warstwa powierzchowna
· Warstwa głęboka
- Grupa boczna mięśni
- Grupa tylna mięśni
· Warstwa powierzchowna
· Warstwa głęboka
- Troczki ścięgien
Mechanika stawu promieniowo-nadgarstkowego
Topografia naczyń i nerwów przedramienia
Sieć stawowa łokcia
Nerwy przedramienia
Ręka
- Pochewki ścięgien
· Pochewki strony dłoniowej
· Pochewki strony grzbietowej
- Mięśnie ręki
- Ruchy palców
- Tętnice ręki
· Unaczynienie tętnicze palców
- Żyły i naczynia chłonne ręki
- Nerwy ręki
· Nerw pośrodkowy
· Nerw łokciowy
· Nerw promieniowy
Kończyna dolna
Kształty zewnętrzne i oś konstrukcyjna
Żyły skórne
Nerwy
Splot lędźwiowy
Splot krzyżowy
- Nerwy mięśni miednicy
- Nerw skórny tylny uda
- Nerw kulszowy
· Nerw strzałkowy wspólny
· Nerw piszczelowy
- Nerw sromowy
- Nerw guziczny
Unerwienie czuciowe kończyny dolnej
Powięzie kończyny
Powięzie uda
Dół podkolanowy
Powięzie goleni
Naczynia kończyny dolnej
Tętnica udowa
Tętnica podkolanowa
Tętnica piszczelowa przednia
Tętnica piszczelowa tylna
Tętnica grzbietowa stopy
Tętnica podeszwowa przyśrodkowa
Tętnica podeszwowa boczna
Sieci tętnicze kończyny dolnej
Żyły głębokie, naczynia chłonne kończyny dolnej
Mięśnie kończyny dolnej
Mięśnie obręczy kończyny dolnej
- Mięśnie wewnętrzne
- Mięśnie zewnętrzne
Mięśnie uda
- Grupa przednia
- Grupa tylna
- Grupa przyśrodkowa
Topografia naczyń i nerwów uda
Mechanika stawu biodrowego
Mięśnie goleni
- Grupa przednia
- Grupa boczna
- Grupa tylna
Mechanika stawu kolanowego
Topografia naczyń i nerwów goleni
Mechanika stawu skokowogoleniowego
Mięśnie stopy
- Mięśnie grzbietu stopy
- Mięśnie podeszwy
Mechanika stopy
Topografia naczyń i nerwów stopy
Ośrodkowy układ nerwowy
Rdzeń kręgowy
Budowa zewnętrzna rdzenia kręgowego
Budowa wewnętrzna rdzenia kręgowego
Drogi rdzenia kręgowego
Mózgowie - ogólny opis budowy
Pień mózgu
- Powierzchnia brzuszna pnia mózgu
- Powierzchnia grzbietowa pnia mózgu
- Komora czwarta
- Budowa wewnętrzna pnia mózgu
· Budowa wewnętrzna rdzenia przedłużonego
· Budowa wewnętrzna mostu
· Budowa wewnętrzna śródmózgowia
· Jądra nerwów czaszkowych
Móżdżek
- Kora móżdżku
- Jądra móżdżku
- Drogi móżdżku
Przodomózgowie
- Budowa zewnętrzna międzymózgowia
- Komora trzecia
- Budowa zewnętrzna półkul mózgu
· Bruzdy i zakręty powierzchni górno-bocznej
- Bruzdy i zakręty powierzchni przyśrodkowej i dolnej
- Kora mózgu
- Układ limbiczny
- Komora boczna
- Budowa wewnętrzna przodomózgowia
· Jądra przodomózgowia
· Istota biała przodomózgowia
Układy czuciowe mózgowia i rdzenia kręgowego
Ośrodki i drogi wzrokowe
Ośrodki i drogi słuchowe
Ośrodki i drogi węchowe
Ośrodki i drogi czucia powierzchniowego i głębokiego (somatosensoryczne)
Układy ruchowe mózgowia i rdzenia kręgowego
Układ piramidowy
Układ pozapiramidowy
Opony ośrodkowego układu nerwowego
- Opony rdzenia kręgowego
- Opona twarda rdzenia kręgowego
- Pajęczynówka i opona miękka rdzenia kręgowego
- Opony mózgowia
- Opona twarda mózgowia
- Pajęczynówka i opona miękka mózgowia
Naczynia układu nerwowego ośrodkowego
Naczynia rdzenia kręgowego
Naczynia mózgowia
Gruczoły dokrewne związane z ośrodkowym układem nerwowym
Szyszynka
Przysadka
Układ nerwowy autonomiczny
Podział układu autonomicznego
Część współczulna układu autonomicznego
- Pień współczulny i jego gałęzie
· Część szyjna pnia współczulnego
· Gałęzie zwoju szyjnego górnego
· Gałęzie zwoju szyjnego środkowego
· Gałęzie zwoju szyjnego dolnego
· Część piersiowa pnia współczulnego
· Część brzuszna (lędźwiowa) pnia współczulnego
· Część miedniczna pnia współczulnego
- Część przywspółczulna układu autonomicznego
· Odcinek głowowy (czaszkowy)
· Odcinek krzyżowy
- Sploty układu autonomicznego
· Splot sercowy
· Splot trzewny
· Sploty parzyste - pochodne splotu trzewnego
· Sploty nieparzyste - pochodne splotu trzewnego
· Splot podbrzuszny
- Ciała przyzwojowe
Powłoka wspólna
Wiadomości ogólne
Budowa ogólna skóry
Budowa szczegółowa skóry
- Naskórek
- Skóra właściwa
- Tkanka podskórna
- Twory nabłonkowe skóry
· Gruczoły skóry
· Gruczoły potowe
· Gruczoły wonne
· Gruczoły łojowe
· Gruczoły sutkowe
- Włosy
- Paznokcie
Narządy zmysłów
Wiadomości ogólne
Narząd smaku
Narząd powonienia
Narząd wzroku
- Budowa ogólna
- Gałka oczna
· Błona włóknista gałki ocznej
· Twardówka
· Rogówka
· Błona naczyniowa gałki ocznej
· Naczyniówka
· Ciało rzęskowe
· Tęczówka
· Błona wewnętrzna gałki ocznej
- Nerw wzrokowy
- Zawartość gałki ocznej
· Komora przednia gałki ocznej
· Komora tylna gałki ocznej
· Soczewka
· Ciało szkliste
- Naczynia i nerwy gałki ocznej
- Narządy dodatkowe oka
· Aparat ruchowy gałki ocznej
· Aparat ochronny gałki ocznej
· Spojówka
· Narząd łzowy
· Gruczoł łzowy
· Drogi łzowe
Narząd przedsionkowo-ślimakowy
- Wiadomości ogólne
- Ucho zewnętrzne
- Błona bębenkowa
- Ucho środkowe
· Jama bębenkowa
· Kosteczki słuchowe
· Trąbka słuchowa
- Ucho wewnętrzne
· Błędnik kostny
· Błędnik błoniasty
· Przewód ślimakowy
· Przewody półkoliste
· Łagiewka i woreczek
Skorowidz rzeczowy

Fragment książki: Rozwiń >>

Naczynia chłonne okrężnicy kierują się do węzłów krezkowych górnych (przez
węzły okrężnicze prawe i środkowe) oraz do węzłów krezkowych dolnych przez węzły
okrężnicze lewe. Z węzłów krezkowych chłonka odpływa do pni jelitowych.
Do kątnicy i okrężnicy dochodzą nerwy układu autonomicznego. Włókna
przywspółczulne pochodzą od nerwu błędnego oraz od nerwów trzewnych
miednicznych. Granica unerwienia leży w 1/3 lewej okrężnicy poprzecznej.
Od tego punktu aż po odbytnicę jelito jest unerwione przez
część krzyżową SII–SIV układu przywspółczulnego.
Włókna współczulne pochodzą z dolnych segmentów piersiowych i górnych
lędźwiowych rdzenia kręgowego. Do wyrostka robaczkowego, kątnicy,
części wstępującej i 2/3 prawych okrężnicy poprzecznej włókna autonomiczne
przechodzą przez splot trzewny i krezkowy górny, a następnie
wzdłuż odpowiednich gałęzi t. krezkowej górnej do jelita. Do pozostałych
odcinków okrężnicy włókna przechodzą przez splot międzykrezkowy i krezkowy
dolny, a potem wzdłuż gałęzi t. krezkowej dolnej.
O unaczynieniu odbytnicy częściowo mówiono wyżej. Od tętnicy krezkowej
dolnej dochodzi do odbytnicy t. odbytnicza górna. Od tętnicy biodrowej
wewnętrznej dochodzi t. odbytnicza środkowa, wreszcie za pośrednictwem
t. sromowej wewnętrznej – t. odbytnicza dolna. Naczynia żylne tworzą splot
odbytniczy (plexus rectalis), leżący między błoną śluzową i mięśniową. Od
splotu prowadzą żyły odbytnicze: górna – do żyły krezkowej dolnej, środkowa
i dolna – do żyły biodrowej wewnętrznej. W ten sposób wytwarza się
połączenie między układem żyły wrotnej i żyły głównej dolnej.
Drogi chłonne ściany odbytnicy prowadzą do węzłów krzyżowych i dalej
do węzłów lędźwiowych. Naczynia idące od kanału odbytniczego prowadzą
do węzłów chłonnych biodrowych wewnętrznych. Wreszcie drogi chłonne
okolicy odbytu biegną do węzłów pachwinowych powierzchownych.
Unerwienie odbytnicy pochodzi z układu autonomicznego. Włókna przywspółczulne
odchodzą od II do IV segmentu krzyżowego rdzenia kręgowego. Włókna
współczulne dochodzą przez splot podbrzuszny (p. Układ autonomiczny).
Wielkie gruczoły trawienne
Przy opisie przewodu pokarmowego omówiliśmy szereg gruczołów trawiennych,
związanych z jego kolejnymi odcinkami. W żołądku i jelitach
znajdują się liczne małe gruczoły, z którymi zaznajamia nas mikromorfologia.
Obecnie zapoznamy się z wielkimi gruczołami trawiennymi, jakimi
są wątroba i trzustka, które powstają z nabłonka entodermalnego zawiązka
dwunastnicy i z nią też są związane przewodami.
Wątroba
Kształt i wymiary
Wątroba (hepar) jest największym gruczołem ciała ludzkiego, o masie
około 1,5 kg u mężczyzn i 1,3 kg u kobiet. Wydzielanie żółci jest jej głównym
zadaniem, wypełnia ona ponadto wiele innych złożonych czynności,
związanych nie tylko z przewodem pokarmowym. W rozwoju ontogenetycznym wątroba nie nadąża za rozwojem ustroju
i u dorosłego jest stosunkowo mniejsza niż u płodu, u którego stanowi w późniejszych
okresach 1/18 masy ciała, spadając do 1/42 tej masy u dorosłego.
Z dużą masą narządu wiążą się również duże wymiary. Największy wymiar,
poprzeczny, wynosi 20–22,5 cm. Wymiar pionowy wynosi 15–17,5 cm,
największy strzałkowy 10–12,5 cm.
Kształt wątroby jest dostosowany do sąsiednich narządów. Leżąc pod
przeponą, głównie po stronie prawej, stanowi ona jakby odlew kopulasto
wysklepionej przepony. Ta wypukła powierzchnia nosi nazwę powierzchni
przeponowej (facies diaphragmatica). Powierzchnia dolna, stykająca się
z trzewami jamy brzusznej, nosi nazwę powierzchni trzewnej (facies visceralis).
Tworzą się na niej wyciski przylegających narządów (ryc. 236).
Opisane kształty przybiera wątroba dzięki swej plastyczności. Konsystencja
żywej wątroby jest miękka, jak gdyby półstała. Świeżo wyjęta ze
zwłok i położona na twardej podstawie spłaszcza się, przystosowując się
do kształtu podstawy. Jest ona jednocześnie dość krucha i łatwo pęka.
Barwa wątroby jest czerwonobrązowa. Zależy ona od dużej zawartości krwi.
Kształt wątroby utrwalonej można przyrównać do skośnie ściętego jaja
z zachowanym tępym końcem. Ten koniec leży po stronie prawej i wraz
z przylegającą częścią wypełnia podżebrze prawe. Jednak dzięki swym wymiarom
wątroba końcem przeciwległym dochodzi również do przestrzeni
podprzeponowej lewej. Części te, leżące po obu stronach ciała, noszą nazwę
płatów wątroby (lobi hepatis). Odpowiednio do położenia odróżniamy
większy płat prawy (lobus dexter) i mniejszy płat lewy (lobus sinister).